Nie każde zlecenie transportowe dochodzi do skutku. I może zdarzyć się, że zadzieje się to nie z inicjatywy zleceniodawcy, a samego przewoźnika. W pewnych sytuacjach może on bowiem odmówić przyjęcia zlecenia. Kiedy przewoźnik ma możliwość, by nie wyrazić zgody na transport przesyłki? Czy tego rodzaju decyzja będzie mieć jakieś konsekwencje i wiązać się na przykład z naruszeniem obowiązków przewoźnika?
Odmowa zlecenia – transport krajowy
Informacji o tym, kiedy możliwa jest odmowa zlecenia w transporcie, należy poszukiwać przede wszystkim w dwóch aktach prawnych: ustawie Prawo przewozowe i Kodeksie cywilnym. Kluczowymi przepisami będzie tu odpowiednio:
- art. 42 Prawa przewozowego:
1.Przewoźnik może odmówić przyjęcia do przewozu rzeczy, których stan jest wadliwy lub opakowanie niedostateczne albo niemających wymaganego opakowania.
2.Przewoźnik może uzależnić przyjęcie do przewozu rzeczy, których opakowanie nie odpowiada warunkom określonym w art. 41 lub ze śladami uszkodzenia, od zamieszczenia przez nadawcę w liście przewozowym odpowiedniego oświadczenia o stanie przesyłki.
- art. 781 Kodeksu cywilnego:
§ 1 Jeżeli stan zewnętrzny przesyłki lub jej opakowanie nie są odpowiednie dla danego rodzaju przewozu, przewoźnik może żądać, aby wysyłający złożył pisemne oświadczenie co do stanu przesyłki, a w wypadku rażących braków odmówić przewozu.
§ 2 Jeżeli przewoźnik przyjmie przesyłkę bez zastrzeżeń, domniemywa się, że znajdowała się w należytym stanie.
Z treści powyższych przepisów jasno wynika, że w sytuacji, gdy:
- stan rzeczy, które mają być przedmiotem przewozu, jest wadliwy (czyli np. rzeczy te są zepsute, uszkodzone, niepełne) lub
- towar nie jest zapakowany w opakowanie, które odpowiada właściwościom przewożonych rzeczy lub opakowanie to nie jest wystarczające do danego rodzaju przewozu
– to przewoźnik ma prawo odmówić przyjęcia takiej przesyłki do przewozu. Przepisy nie nakazują mu tego robić, a jedynie dopuszczają taką możliwość, co oznacza, że ciężar tej decyzji zawsze będzie spoczywać na przewoźniku.
To, że przewoźnik nie ma obowiązku przyjmowania do przewozu towaru zapakowanego niezgodnie z umową, potwierdza też orzecznictwo (m.in. zarządzenie Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 6 lutego 2023 roku, sygn. XI GC 425/22, w którym Sąd uznał, że przewoźnik był uprawniony do odmowy wykonania przewozu, ponieważ nadawca przygotował towar w sposób niezgodny z treścią zlecenia transportowego i niewystarczający z punktu widzenia bezpieczeństwa przewozu. Towar miał być przewożony na paletach, natomiast w rzeczywistości był zapakowany luzem w kartony).
W obu przypadkach dopuszczono również możliwość, by przewoźnik uzależnił przyjęcie przesyłki do przewozu od uzyskania dodatkowego, specjalnego oświadczenia nadawcy o stanie przesyłki, którego to obowiązkiem pozostaje oddanie przewoźnikowi rzeczy w stanie umożliwiającym ich prawidłowy przewóz i wydanie bez ubytku i uszkodzenia. W ustawie przewozowej wskazano, że takie oświadczenie musi znaleźć się bezpośrednio w liście przewozowym. Kodeks cywilny posługuje się jedynie terminem „pisemnego oświadczenia”, ale również w tym przypadku można przypuszczać, że list przewozowy, ze względu na swoją pisemną formę, będzie do tego odpowiednim miejscem.
Pamiętaj także o domniemaniu wyrażonym w art. 781 § 2 Kodeksu cywilnego, z którego wynika, że brak wyraźnych zastrzeżeń przewoźnika co do opakowania lub stanu przewożonych rzeczy oznacza, że nie występują tu żadne nieprawidłowości. W praktyce przewoźnik powinien starannie sprawdzić stan towaru przy przyjęciu i, jeśli dostrzeże wady, wymóc odpowiednie zapisy w dokumentach przewozowych. Brak udokumentowanych zastrzeżeń może skutkować przyjęciem przez sąd, iż w momencie przyjmowania przesyłki do przewozu wszystko było tak, jak należy.
Ważne: Oba przepisy służą podobnemu celowi, jakim jest zabezpieczenie przewoźnika przed przyjęciem ładunków w złym stanie. Prawo przewozowe to ustawa szczególna (lex specialis) dotycząca przewozów towarowych, natomiast art. 781 Kodeksu cywilnego pochodzi z ogólnych przepisów o umowie przewozu. W świetle art. 775 Kodeksu cywilnego przepisy ustawy Prawo przewozowe mają pierwszeństwo nad przepisami Kodeksu cywilnego w zakresie przewozu drogowego, co oznacza, że najpierw stosujemy reguły ustawy przewozowej, a regulacje cywilne są jej uzupełnieniem.
Jak przewoźnik powinien dokonać odmowy zlecenia transportowego?
Powyższe przepisy nie wskazują wprost, w jaki sposób należy dokonać odmowy przyjęcia towaru do przewozu. Jednak przewoźnik, który ma ku temu uzasadnione przesłanki, powinien postępować zgodnie z dobrą praktyką transportową.
Po pierwsze – niezwłocznie powiadomić zleceniodawcę (nadawcę) o stwierdzonej przeszkodzie i przyczynie odmowy, najlepiej na piśmie (np. e-mail), co ma znaczenie dowodowe. Szybkie zgłoszenie zdarzenia dokumentuje staranność przewoźnika i umożliwia nadawcy podjęcie dalszych decyzji. Po drugie, jeśli okoliczności na to pozwalają – powinien on skompletować dowody odmowy: spisać protokół opisujący stan ładunku (z datą, godziną, dokładnym opisem uszkodzeń czy braków) i, jeśli to możliwe, dołączyć podpisy świadków.
Kiedy jeszcze przewoźnik może odmówić zlecenia w transporcie?
Odmowa zlecenia w transporcie może nastąpić również wtedy, gdy zaistnieją inne przesłanki niż omówione powyżej. Z pomocą przychodzi art. 36 ustawy Prawo przewozowe, w którym znajdziemy kilka rodzajów przewozów drogowych rzeczy, wyłączonych spod przepisów tej ustawy.
Należy do nich:
- przewóz rzeczy, które z powodu swoich rozmiarów, masy lub innych właściwości albo ze względu na urządzenia przewoźnika lub warunki drogowe danej gałęzi transportu albo nie nadają się do przewozu środkami transportowymi, albo ich przewóz spowodowałby naruszenie przepisów określających warunki wykonywania przewozów drogowych, przepisów określających warunki pracy kierowców, przepisów ruchu drogowego lub przepisów o drogach publicznych;
- przewóz rzeczy, których transport jest zabroniony na podstawie odrębnych przepisów;
- przewóz towarów niebezpiecznych w rozumieniu odrębnych przepisów (ADR), chyba że zostały dopuszczone do przewozu na warunkach szczególnych.
Gdyby więc zleceniodawca chciał zlecić przewoźnikowi przewóz jednego z tych rodzajów towarów, przewoźnik będzie co do zasady zmuszony odmówić wykonania przewozu na warunkach ustawy przewozowej.
Czy międzynarodowe prawo transportowe dopuszcza odmowę przyjęcia zlecenia przez przewoźnika?
W międzynarodowym prawie transportowym, czyli Konwencji CMR, którą stosujemy do zarobkowego, drogowego przewozu towarów, kwestia odmowy przyjęcia zlecenia wygląda z pozoru nieco inaczej niż na gruncie przepisów krajowych. Nie znajdziemy w niej bowiem przepisu analogicznego, tożsamego do treści art. 42 ustawy Prawo przewozowe czy art. 781 Kodeksu cywilnego.
Ale, w art. 1 ust. 3 ustawy Prawo przewozowe doprecyzowano, że przepisy tej ustawy stosuje się również do przewozów międzynarodowych, pod warunkiem że umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej. A jako że w międzynarodowym prawie transportowym nie uregulowano tej kwestii w sposób odrębny, oznacza to, że art. 42 Prawa przewozowego można odnieść również do umów międzynarodowych. Potwierdza to także cytowane wcześniej zarządzenie Sądu Rejonowego ze Szczecina.
Należy przy tym pamiętać, że w art. 8 Konwencja CMR nakłada na przewoźnika bezpośrednio obowiązek sprawdzenia, przy przyjmowaniu towaru, dokładność danych listu przewozowego dotyczących ilości sztuk, ich cech i numerów oraz widocznego stan towaru i jego opakowania. Gdyby przewoźnik nie mógł dokonać takiego sprawdzenia w wystarczający sposób, powinien wpisać do listu przewozowego uzasadnione zastrzeżenia. Zastrzeżenia te nie będą natomiast wiążące dla nadawcy, jeśli nie przyjmie on ich wyraźnie w liście przewozowym.
Masz wątpliwości co do nowego zlecenia transportowego? Dzięki wsparciu prawnemu jesteś w stanie uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek, które mogą narazić Cię na kary finansowe, stres czy utratę dobrej reputacji. Jeśli chcesz rozwijać firmę transportową z większym spokojem i skupić się przede wszystkim na czynnościach zarządczych, a nie ciągle zmieniających się kwestiach prawnych, nasza usługa stałej obsługi prawnej dla firm TSL pozwoli Ci na ten komfort!
Źródło: https://orzeczenia.ms.gov.pl/content/$N/155515300005527_XI_GC_000425_2022_Uz_2023-02-06_001
