Prowadzenie biznesu w branży transportowej to nie tylko planowanie tras i terminowe dostawy, ale również mierzenie się z sytuacjami nieprzewidzianymi, takimi jak uszkodzenie towaru czy opóźnienia. W takich momentach kluczowym narzędziem ochrony Twoich interesów jest reklamacja. Jej prawidłowe przygotowanie, zwłaszcza w transporcie międzynarodowym, pozwala nie tylko odzyskać należne środki, ale również uniknąć długotrwałych sporów sądowych. Jak w takim razie wygląda procedura reklamacyjna na gruncie Konwencji CMR?
Czym jest i czemu służy reklamacja w transporcie drogowym?
Reklamacja to formalne zgłoszenie, w którym osoba uprawniona (nadawca lub odbiorca) informuje przewoźnika o niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu umowy przewozu. Jej głównym celem jest dochodzenie roszczeń, najczęściej odszkodowania za uszkodzenie, ubytek towaru lub opóźnienie w jego dostarczeniu.
Z punktu widzenia prawa reklamacja pełni jednak jeszcze jedną, niezwykle ważną funkcję – zawiesza bieg przedawnienia. Oznacza to, że czas, który masz na dochodzenie swojego roszczenia, „zatrzymuje się” w momencie złożenia reklamacji i nie biegnie aż do chwili, gdy przewoźnik oficjalnie ją odrzuci. Dzięki temu zyskujesz więcej czasu na rzetelne zajęcie się sprawą i zebranie dowodów.
CMR reklamacje – najważniejsze założenia w przewozach międzynarodowych
Przepisy odnoszące się do reklamacji w przewozach międzynarodowych znalazły się w rozdziale V Konwencji CMR, art. 30 – 32. To, co od razu rzuca się tu w oczy, to fakt, że prawo międzynarodowe pozostaje w tym zakresie znacznie mniej sformalizowane niż ustawa Prawo przewozowe. A to z kolei oznacza, że procedura reklamacyjna CMR nie została uregulowana tak szczegółowo, jak ma to miejsce w ustawodawstwie krajowym.
Jeśli chcesz jednak złożyć reklamację w transporcie drogowym na podstawie przepisów Konwencji CMR, oto o czym powinieneś pamiętać:
Wspólne sprawdzenie towaru
Konwencja CMR wymaga, aby dowieziony towar został sprawdzony wspólnie przez odbiorcę i kierowcę. W innym razie i jeśli nie ma dowodu przeciwnego, stosuje się domniemanie, że odbiorca otrzymał towar w stanie opisanym w liście przewozowym.
Przewoźnik i odbiorca powinni udzielać sobie wzajemnie wszelkich możliwych ułatwień przy dokonywaniu potrzebnych sprawdzeń i ustaleń.
Jeśli towar został sprawdzony wspólnie przez odbiorcę i przewoźnika, nie można przeprowadzić już dowodu przeciwnego wynikowi tego sprawdzenia. Nie dotyczy to jednak braków lub uszkodzeń niewidocznych, gdy odbiorca zgłosił przewoźnikowi pisemne zastrzeżenia w przewidzianym do tego terminie.
Terminy zgłoszenia zastrzeżeń
Na etapie sprawdzania towaru przez odbiorcę mogą zaistnieć dwie sytuacje: braki lub uszkodzenia w przesyłce są widoczne od razu, gołym okiem bądź braków lub uszkodzeń w przesyłce nie da się dostrzec natychmiast, w momencie odbioru paczki.
- Jeśli mamy do czynienia z brakami widocznymi, zastrzeżenia należy zgłosić najpóźniej w chwili dostawy towaru.
- W przypadku braków niewidocznych, jeśli uszkodzenia nie dało się zauważyć przy odbiorze, masz na zgłoszenie CMR reklamacji 7 dni (nie licząc niedziel i świąt) od daty dostawy. W tym przypadku zastrzeżenia muszą być obowiązkowo złożone na piśmie.
W procedurze reklamacyjnej w przewozach międzynarodowych uregulowano też reklamację dotyczącą opóźnienia w dostawie. Roszczenie o odszkodowanie z tytułu zwłoki można złożyć tylko wtedy, gdy pisemne zastrzeżenie zostanie wysłane w ciągu 21 dni od dnia oddania towaru do dyspozycji odbiorcy, a osoba uprawniona udowodni, że doznała z tego tytułu szkody.
*Dnia dostawy lub dnia sprawdzenia towaru albo dnia jego postawienia do dyspozycji nie wlicza się do powyższych terminów.
Treść reklamacji
Konwencja CMR nie reguluje szczegółowo treści, jaką powinna zawierać reklamacja w transporcie drogowym, poza wskazaniem w kilku miejscach, że wymagane jest zgłoszenie zastrzeżeń na piśmie. Powołując się na doktrynę i orzecznictwo przyjmuje się, że reklamacją jest każdy dokument wysłany przez uprawnioną osobę, który zawiera żądanie zapłaty lub spełnienia świadczeń wynikających z umowy przewozu (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2003 r., sygn. akt IV CK 264/2002).
Mimo że Konwencja CMR nie wskazuje bezpośrednio, co powinno znaleźć się w treści reklamacji, nie oznacza to, że nie możesz posiłkować się tu wymogami obowiązującymi w reklamacji krajowej. Z pomocą przychodzi nie tylko ustawa Prawo przewozowe, ale i Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa oraz Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 13 grudnia 2017 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustalania stanu przesyłek oraz postępowania reklamacyjnego.
Zgodnie z § 5b tego rozporządzenia reklamacja powinna zawierać:
- imię i nazwisko (nazwę) i adres zamieszkania (siedziby) przewoźnika i uprawnionego;
- kopię dokumentu dotyczącego zawarcia umowy przewozu lub dane określone przez przewoźnika, pozwalające zidentyfikować zawartą umowę przewozu;
- uzasadnienie reklamacji;
- kwotę roszczenia;
- numer rachunku bankowego lub adres właściwy do wypłaty odszkodowania lub innej należności;
- podpis uprawnionego – w przypadku reklamacji wnoszonej w formie pisemnej.
Składając reklamację, należy dołączyć do niej dokumenty potwierdzające Twoje prawo do zgłoszenia roszczenia. Warto zadbać także o odpowiednie udokumentowanie wysłania reklamacji oraz jej odebrania, co często bywa zaniedbywane przez strony. Dowód otrzymania reklamacji lub odpowiedzi na nią oraz zwrotu jej załączników ciąży na stronie, która powołuje się na ten fakt.
Przedawnienie roszczeń
Skorzystanie z procedury reklamacyjnej w transporcie ma jedną, zasadniczą zaletę – zawiesza bieg przedawnienia roszczeń.
Kolejny raz trzeba podkreślić tu konieczność zachowania formy pisemnej, ponieważ z przepisów wynika wprost, że to właśnie reklamacja pisemna zawiesza przedawnienie aż do dnia, w którym przewoźnik na piśmie odrzuci reklamację i zwróci załączone do niej dokumenty. Oznacza to, że gdy przewoźnik zagraniczny będzie np. zwlekał z odpowiedzią na reklamację, zawieszenie może trwać przez wiele miesięcy a nawet lat, ponieważ przepisy nie wprowadzają tu żadnego granicznego terminu.
Natomiast w razie częściowego przyjęcia reklamacji bieg przedawnienia wznawia się tylko dla tej części reklamacji, która pozostaje sporną.
Pamiętaj, że zawieszenie przedawnienia działa w jedną stronę – dotyczy roszczeń kierowanych do przewoźnika. Jeśli to przewoźnik składa reklamację (np. o zapłatę frachtu), termin przedawnienia nie ulega zawieszeniu.
Czym różni się procedura reklamacyjna na gruncie Konwencji CMR a przepisów krajowych?
Mimo że w Konwencji CMR i przepisach krajowych pojawia się wiele podobieństw, np. odnoszących się do zakresu odpowiedzialności przewoźnika, to jednak w przypadku procedur reklamacyjnych występuje na tych polach kilka istotnych różnic.
Do najważniejszych różnic pomiędzy reklamacją CMR a reklamacją krajową należy:
- obowiązkowość
W polskim Prawie przewozowym droga reklamacji jest obowiązkowa – nie można pójść do sądu, zanim nie wyczerpie się trybu reklamacyjnego. Konwencja CMR nie wprowadza takiego przymusu. Jednak w praktyce pominięcie reklamacji nie jest opłacalne, ponieważ uwzględnienie reklamacji przez przewoźnika uchroni Cię przed uciążliwym, kosztowym i sformalizowanym postępowaniem sądowym.
- formalizm
Prawo krajowe precyzyjnie określa, co musi znaleźć się w reklamacji (m.in. data, kwota roszczenia, uzasadnienie). Konwencja CMR cechuje się znacznie większą swobodą.
- czas na odpowiedź
Zgodnie z polskimi przepisami przewoźnik ma 30 dni na odpowiedź. Jeśli tego nie zrobi, uznaje się, że przyjął reklamację bez zastrzeżeń. Konwencja CMR nie określa sztywnego terminu na rozpatrzenie reklamacji przez przewoźnika i nie wprowadza również wprost zastrzeżenia, że brak odpowiedzi na reklamację oznacza jej uznanie.
- skutki przedawnienia
W transporcie międzynarodowym roszczenia przedawnione nie mogą być więcej podnoszone, nawet w postaci wzajemnego powództwa lub zarzutu.
Potrzebujesz profesjonalnej pomocy w dochodzeniu roszczeń na gruncie Konwencji CMR lub prawa krajowego? Niezależnie od tego, czy chcesz skorzystać z procedury reklamacyjnej, czy skierować sprawę do sądu, nasza kancelaria transportowa LEGALTRANS pomoże Ci na każdym z tych etapów we wszystkich formalnościach i zabezpieczeniu Twoich interesów!
