Za ładunek w transporcie, od momentu przyjęcia go do przewozu, aż do chwili wydania go odbiorcy, odpowiedzialność ponosi przewoźnik. Chcąc zadbać o maksymalne bezpieczeństwo przewożonych towarów, rekomendowaną praktyką jest objęcie ich dobrowolnym ubezpieczeniem cargo, które zabezpiecza taki ładunek. Przewoźnicy często mają tu jednak wątpliwości dotyczące tego, czy naprawdę warto, skoro mają oni przecież polisę OCP? A jeśli tak, to jakie klauzule transportowe powinny znaleźć się w tego rodzaju ubezpieczeniu?
Ubezpieczenie cargo a polisa OCP
Zanim skupimy się na tym, jak przygotować skuteczną polisę cargo, oto najważniejsze informacje, które powinieneś wiedzieć o tym rodzaju ubezpieczenia w transporcie towarów:
- Ubezpieczenie cargo, w odróżnieniu od polisy OC przewoźnika, nie chroni przewoźnika, a przesyłkę w transporcie (mienie).
- Polisę cargo można wykupić nie tylko wtedy, gdy ładunek jest przewożony przez firmę transportową, ale też wtedy, gdy jego transport odbywa się własnym lub wypożyczonym środkiem transportu.
- Ubezpieczenie cargo pozwala uzyskać odszkodowanie za uszkodzenie lub utratę ładunku w sytuacji, gdy zakres polisy OCP nie dopuszcza takiej możliwości, czyli gdy nie zachodzi odpowiedzialność przewoźnika. Odpowiedzialność przewoźnika jest wyłączona m.in. w przypadku zdarzeń losowych i siły wyższej. Dzięki temu proces likwidacji szkody i wypłaty odszkodowania następuje szybciej niż w przypadku polisy OC przewoźnika.
- Polisę cargo w transporcie mogą wykupić nie tylko przewoźnicy czy właściciele firm transportowych, ale i osoby odpowiadające za wysyłkę czy sprowadzanie towarów, jak producenci, importerzy, dystrybutorzy.
- Ubezpieczenie cargo zaczyna obowiązywać od dnia wskazanego w polisie i może obejmować zarówno sam transport z punktu A do punktu B, jak i rozciągać się na czynności załadunkowe/rozładunkowe, a nawet tymczasowe (przejściowe) składowanie towaru np. w porcie.
- Zabezpieczenie ładunku w ramach polisy cargo znajduje zastosowanie we wszystkich rodzajach transportu krajowego i międzynarodowego (drogowy, kolejowy, morski, lotniczy, śródlądowy), obejmując nie tylko gotowe wyroby, ale i surowce czy półprodukty.
Polisa cargo transport i jej różne warianty
To, jaką ochronę gwarantuje polisa cargo zabezpieczająca ładunek w transporcie, zależy, tak jak w przypadku każdej innej polisy, od jej indywidualnie ustalanego i kształtowanego zakresu. W związku z tym, że polisa cargo zabezpiecza konkretne mienie, każdorazowo powinna zostać dostosowana do jego specyfiki oraz specyfiki samego zlecenia i rodzaju przewozu.
Najczęściej firmy ubezpieczeniowe oferują kilka wariantów ubezpieczenia cargo, na podstawie tzw. Instytutowych Klauzul Ładunkowych (Institute Cargo Clauses, ICC):
- wariant podstawowy (wariant najczęściej oznakowany jako “C”, obejmujący najwęższy zakres ochrony, ograniczający się do wyszczególnionych w polisie ryzyk nazwanych),
- wariant rozszerzony (wariant najczęściej oznakowany jako “B”, obejmujący pośredni zakres ochrony, ograniczający się do wyszczególnionych w polisie ryzyk nazwanych),
- wariant pełny (wariant najczęściej oznakowany jako “A”, tzw. all risks, obejmujący najszerszy zakres ochrony przed wszystkimi, również nienazwanymi ryzykami).
Klauzule ICC “A”, czyli kompleksowa ochrona ładunku
Wariant all risks, gwarantujący najszerszy, pełny zakres ochrony, obejmuje zdarzenia takie jak:
- kradzież, w tym kradzież z włamaniem*,
- eksplozja,
- pożar,
- wypadek środka transportu,
- wandalizm,
- rabunek,
- koszty awarii wspólnej,
- zdarzenia katastroficzne, takie jak lawina, huragan, trzęsienie ziemi, powódź,
- wszelkie inne, niespodziewane i nagłe wypadki w transporcie.
Jego zakres rozciąga się w dodatku na ryzyka i ubezpieczenia specyficzne dla konkretnych rodzajów transportu, takie jak zmycie ładunku z pokładu czy przedostanie się wody do kontenera (w transporcie morskim).
*Kradzież, w tym kradzież z włamaniem, mimo że są dość powszechnymi ryzykami występującymi w transporcie drogowym, w zdecydowanej większości przypadków znajdują się tylko w pakietach all risks, czyli nie są spotykane w wariancie podstawowym. Takiemu wykluczeniu mogą podlegać też wandalizm i rabunek. W zależności od ubezpieczyciela możesz jednak albo indywidualnie włączyć je do swojej polisy podstawowej, albo będziesz zmuszony wybrać pakiet rozszerzony lub pełny, by zabezpieczyć się przed tego rodzaju zdarzeniami.
Standardowe wyłączenia w polisie cargo
Co do zasady, czyli jeśli nie wprowadzono dodatkowego zakresu ochrony lub innych, indywidualnych postanowień, polisa cargo nie będzie z kolei chronić przed:
- stratami wynikającymi z umyślnego działania ubezpieczonego;
- naturalnym zużyciem, ubytkiem masy lub objętości;
- niewłaściwym lub niedostatecznym opakowaniem bądź przygotowaniem towaru;
- wadami ukrytymi lub naturalnymi właściwościami towaru;
- opóźnieniem w transporcie;
- skutkami niewypłacalności lub uchybień finansowych armatora lub operatora, o których ubezpieczony wiedział lub powinien był wiedzieć.
Jakie postanowienia powinny znaleźć się w polisie cargo, by starannie zabezpieczyć ładunek?
Poza precyzyjnym i przemyślanym ustaleniem zakresu ubezpieczenia cargo powinieneś zwrócić także uwagę na obecność określonych klauzul. Do jednych z najpopularniejszych, zgodnie z Institute Cargo Clauses (A), należą:
Klauzula o przewozie
To klauzula, która precyzyjnie określa, od kiedy do kiedy działa ubezpieczenie. Standardowa ochrona zaczyna się w momencie, gdy towar trafia do magazynu lub miejsca składowania w celu załadunku i trwa przez cały normalny przebieg transportu. Kończy się z chwilą rozładunku w miejscu docelowym albo – najpóźniej – po 60 dniach od wyładunku w porcie końcowym.
Klauzula o zwiększonej wartości
Klauzula o zwiększonej wartości pozwala zabezpieczyć ładunek na kwotę wyższą niż jego podstawowa wartość, np. o marżę handlową czy spodziewany zysk. W razie szkody odszkodowanie jest wypłacane proporcjonalnie do udziału poszczególnych ubezpieczeń, a ubezpieczony musi wykazać, jakie inne polisy obejmowały dany ładunek.
Klauzula o ubezpieczalnym interesie
Klauzula o ubezpieczalnym interesie oznacza, że prawo do odszkodowania ma tylko ten, kto ponosi realne ryzyko straty w chwili powstania szkody, ze względu na istniejącą pomiędzy nim a przedmiotem ubezpieczenia zależność ekonomiczną lub prawną. Ubezpieczenie może objąć także szkody powstałe przed zawarciem polisy, o ile ubezpieczony nie miał o nich wiedzy w momencie jej zawierania.
Klauzula o obowiązkach ubezpieczonego
Do podstawowych obowiązków ubezpieczonego, przewidzianych w ubezpieczeniach cargo, należy obowiązek podejmowania rozsądnych działań, by zapobiec szkodzie lub ograniczyć jej rozmiar, a także zabezpieczenia roszczeń wobec przewoźników i innych podmiotów odpowiedzialnych za ładunek. Koszty takich działań są zwracane przez ubezpieczyciela ponad należne odszkodowanie.
Klauzula o zmianie podróży
Klauzula o zmianie podróży stanowi zabezpieczenie ładunku w ten sposób, że chroni go także wtedy, gdy po rozpoczęciu transportu zmieni się miejsce przeznaczenia, pod warunkiem niezwłocznego poinformowania ubezpieczyciela i uzgodnienia dodatkowej składki. Jeśli szkoda wystąpi przed uzyskaniem zgody, ochrona może nadal obowiązywać, o ile byłaby dostępna na standardowych, rynkowych warunkach.
Potrzebujesz pomocy w ubezpieczeniu przewożonego ładunku i nie wiesz, jaką polisę cargo wybrać? Skontaktuj się z zespołem LEGALTRANS! W ramach kompleksowej pomocy prawnej dla branży TSL doradzamy również w sprawach związanych z ubezpieczeniami w transporcie.
