Współpraca z kontrahentami zagranicznymi nie jest niczym niezwykłym w branży TSL. Niestety również i w tym przypadku zdarzają się problemy z terminowymi płatnościami, które to przysparzają wierzycielom nieco więcej zmartwień. Bo o ile, gdy obie strony mają działalność zarejestrowaną w Polsce i tu odbywa się wykonanie zlecenia, zastosowanie znajdzie procedura krajowa, o tyle w przypadku zagranicznych kontrahentów będziemy musieli odwołać się do mniej znanego ustawodawstwa obcego państwa. Jak w takim razie prowadzić windykację w transporcie i egzekwować należności względem kontrahentów zagranicznych? Do jakich aktów należy sięgnąć i z jakich instrumentów prawnych można skorzystać?
To, jak będzie przebiegać windykacja w transporcie międzynarodowym prowadzona wobec kontrahentów zagranicznych, zależy przede wszystkim od tego, czy mamy do czynienia z dłużnikiem pochodzącym z jednego z państwa UE, czy spoza jej granic.
Egzekwowanie należności w transporcie względem dłużników z UE
Gdy dłużnikiem jest kontrahent z jednego z krajów należących do UE, zastosowanie znajdą w szczególności następujące akty prawne:
- rozporządzenie nr 1896/2006 z dnia 12 grudnia 2006 r. ustanawiające postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty;
- rozporządzenie nr 805/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie utworzenia Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego dla roszczeń bezspornych;
- rozporządzenie nr 655/2014 z dnia 15 maja 2014 r. ustanawiające procedurę europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym;
- rozporządzenie nr 861/2007 z dnia 11 lipca 2007 r. ustanawiające europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń.
Europejski nakaz zapłaty
Europejski nakaz zapłaty jest uproszczoną procedurą odzyskiwania należności w sprawach transgranicznych, dotyczących kontrahentów z UE (wyjątkiem jest Dania).
Ważne: Europejski nakaz zapłaty pozwala dochodzić tylko bezspornych roszczeń (nie ma tu weryfikacji dowodów) w sprawach cywilnych i handlowych, jeśli są to dodatkowo roszczenia pieniężne o oznaczonej wysokości, wymagalne w chwili wniesienia pozwu.
Uzyskanie europejskiego nakazu zapłaty wymaga złożenia pozwu, który powinien być zgodny z wymogami wynikającymi z rozporządzenia nr 1896/2006. Pozew ten wnosi się na formularzu A, określonym w załączniku I do tego rozporządzenia. Zgodnie z zasadą ogólną, pozew powinno złożyć się co do zasady przed sąd państwa członkowskiego, w którym pozwany ma miejsce zamieszkania, a jeśli są to osoby prawne i spółki – sąd państwa członkowskiego, w którym znajduje się ich statutowa siedziba. Czyli gdy dłużnik mieszka lub ma siedzibę na przykład w Niemczech, proces powinien zostać wytoczony przed sądem niemieckim.
W ustalaniu jurysdykcji należy posiłkować się rozporządzeniem nr 1215/2012, które, co bardzo ważne, przewiduje także wiele wyjątków od zasad ogólnych (tzw. jurysdykcja szczególna). Stosuje się je ponadto tylko w sytuacji, gdy strony nie zawarły w umowie zapisu o jurysdykcji wyłącznej, czyli nie wskazały wprost, jakim sądom będą podlegać ewentualne spory.
Przykładowo, jurysdykcja szczególna przewiduje, że w sprawach dotyczących umowy osoba, która ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego, może być pozwana w innym państwie członkowskim przed sądy miejsca wykonania danego zobowiązania. A to oznacza, że jeśli polski wierzyciel egzekwuje należność od niemieckiego kontrahenta, a miejscem spełnienia świadczenia (wykonania zobowiązania) była Polska, to wtedy może pozwać go przed sądem polskim, a nie sądem niemieckim.
W uproszczeniu procedura wydania europejskiego nakazu zapłaty wygląda następująco:
- Określenie jurysdykcji, czyli sądu właściwego do rozpatrzenia sprawy.
- Przygotowanie pozwu zgodnie z formularzem A.
- Wniesienie pozwu – można zrobić to za pomocą środków komunikacji elektronicznej akceptowanych przez państwo członkowskie, w którym ma zostać wydany nakaz, lub w formie papierowej.
- Badanie pozwu przez sąd w zakresie tego, czy spełnia on wymogi formalne.
- Wydanie europejskiego nakazu zapłaty (jeśli podczas badania sąd nie stwierdził żadnych braków lub nie zaistniały przesłanki do odrzucenia pozwu) – sąd powinien wydać europejski nakaz zapłaty tak szybko, jak to możliwe, zwykle w terminie 30 dni od dnia wniesienia pozwu.
- Doręczenie europejskiego nakazu zapłaty pozwanemu, zgodnie z przepisami krajowymi.
- Możliwość wniesienia przez pozwanego sprzeciwu w terminie 30 dni od doręczenia mu pisma.
*W razie wniesienia sprzeciwu od europejskiego nakazu zapłaty sprawa trafia do zwykłego postępowania cywilnego, chyba że powód wyraźnie zażądał w takim przypadku zakończenia postępowania.
Ważne: Sąd stwierdza wykonalność europejskiego nakazu zapłaty niezwłocznie po upływie terminu do wniesienia sprzeciwu, przy uwzględnieniu odpowiedniego czasu potrzebnego do wpłynięcia oświadczenia. Europejski nakaz zapłaty, który stał się wykonalny w państwie członkowskim wydania, jest uznawany i wykonywany w innych państwach członkowskich bez potrzeby stwierdzania wykonalności i bez możliwości sprzeciwienia się jego uznaniu.
Europejski tytuł egzekucyjny
Egzekwowanie należności od kontrahentów zagranicznych w TSL może odbywać się również na podstawie europejskiego tytułu egzekucyjnego. Europejski tytuł egzekucyjny, podobnie jak europejski nakaz zapłaty, jest narzędziem do szybkiego egzekwowania roszczeń bezspornych w sprawach cywilnych i handlowych w UE.
To zaświadczenie wystawiane na podstawie orzeczenia sądowego, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego, które pozwala wykonać wyrok z jednego państwa UE w innym bez potrzeby odrębnego uznawania jego wykonalności i bez możliwości sprzeciwienia się jego uznaniu. Wierzyciel nie musi tym samym, dzięki europejskiemu tytułowi egzekucyjnemu, inicjować kolejnych postępowań czy innych, pośrednich procedur.
Orzeczenie, któremu nadano zaświadczenie europejskiego tytułu egzekucyjnego, wykonuje się na takich samych warunkach, jak orzeczenie wydane w państwie członkowskim wykonania.
Ważne: Europejski tytuł egzekucyjny różni się od europejskiego nakazu zapłaty tym, że wydaje się go w odniesieniu do orzeczeń już istniejących – bezspornych roszczeń stwierdzonych uprzednio orzeczeniem sądu krajowego, ugodą lub dokumentem urzędowym. Pozwala on na egzekucję już orzeczonej należności, a nie dopiero jej dochodzenie.
Europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym
Innym instrumentem prawnym, który można zastosować w windykacji w transporcie, jest europejski nakaz zabezpieczenia na rachunku bankowym, stosowany w sprawach cywilnych i handlowych. Pozwala on sądowi w jednym z państw członkowskich UE zablokować środki pieniężne na rachunku bankowym UE u dłużnika z innego państwa członkowskiego UE. To dla wierzyciela rozwiązanie alternatywne wobec środków zabezpieczających przewidzianych w prawie krajowym.
Nakaz zabezpieczenia wydany w jednym państwie członkowskim jest uznawany w innych państwach członkowskich bez konieczności przeprowadzania jakiejkolwiek specjalnej procedury i jest wykonalny bez dodatkowej potrzeby stwierdzania jego wykonalności.
Wierzyciel może uzyskać europejski nakaz zabezpieczenia:
- przed wszczęciem postępowania w państwie członkowskim w sprawie głównej przeciwko dłużnikowi lub na którymkolwiek etapie takiego postępowania do momentu wydania orzeczenia albo zatwierdzenia lub zawarcia ugody sądowej;
- po uzyskaniu przez wierzyciela w państwie członkowskim orzeczenia, ugody sądowej lub dokumentu urzędowego, na mocy których wymaga się od dłużnika zapłaty roszczenia wierzyciela.
To, co jest istotne przy ustanawianiu europejskiego nakazu zabezpieczenia na rachunku bankowym, to fakt, że dłużnik nie jest informowany o wniosku o wydanie nakazu zabezpieczenia. Nie ma też możliwości złożenia wyjaśnień przed wydaniem nakazu. Eliminuje to więc ryzyko ukrycia majątku czy próby pozbycia się go.
Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń
Jeśli kontrahenci zagraniczni w branży TSL nie zalegają dużych sum, to znaczy, gdy wartość przedmiotu sporu nie przekracza 5000 euro (z wyłączeniem wszystkich odsetek, wydatków i kosztów), a sprawa należy do spraw cywilnych lub handlowych i ma charakter transgraniczny, zastosowanie może znaleźć postępowanie w sprawie drobnych roszczeń.
Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń jest postępowaniem pisemnym. Co do zasady odbywa się więc bez przeprowadzania rozprawy i jest wszczynane na podstawie pozwu sporządzonego zgodnie z formularzem A z załącznika I rozporządzenia nr 861/2007.
Windykacja w transporcie wobec dłużników spoza UE
Egzekwowanie należności w transporcie od dłużników mających siedzibę poza UE jest z reguły procesem o wiele bardziej skomplikowanym, czasochłonnym i kosztownym. W tym przypadku z pomocą mogą przyjść m.in. umowy dwustronne, przepisy Prawa Prywatnego Międzynarodowego, Konwencja z Lugano o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych czy Konwencja Haska o doręczaniu za granicą dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych.
Niezależnie od tego, czy jesteś zmuszony do prowadzenia windykacji wobec kontrahentów zagranicznych z UE, czy poza UE, skontaktuj się z nami. Powierz tę sprawę kancelarii LEGALTRANS, która działa na rzecz firm z sektora TSL i zajmuje się zarówno krajową, jak i transgraniczną windykacją należności w transporcie.
Źródło:
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02006R1896-20250501
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02004R0805-20250501
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02014R0655-20250501
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02007R0861-20250501
