Opóźnienia w dostawie zdarzają się zarówno na krótkich, jak i dalekich trasach. O ile, jeśli nie są one długie, a przy tym kontrahentowi nie zależało aż tak bardzo na czasie, takie sytuacje nie wiążą się najczęściej z negatywnymi konsekwencjami, o tyle w odwrotnych przypadkach – już tak. Tym bardziej gdy opóźnienie w dostawie będzie wiązać się z powstaniem szkody w transporcie. Czy da się w takim razie jakoś zabezpieczyć na wypadek opóźnienia w dostawie, aby uniknąć sporów transportowych i odpowiedzialności przewoźnika?
Opóźnienia w dostawie – co na to przepisy?
Zanim odpowiemy na postawione w tytule pytanie, czyli jak unikać sporów z kontrahentami przy opóźnieniach w dostawach, warto wyjaśnić, kiedy w ogóle, w świetle obowiązujących przepisów, mamy z takim opóźnieniem do czynienia.
Z pomocą przychodzi tu ustawa Prawo przewozowe stosowana do przewozów krajowych oraz Konwencja CMR, która znajdzie zastosowanie przy przewozach międzynarodowych. Przy czym to właśnie drugi z tych aktów prawnych reguluje tę kwestię bardziej szczegółowo.
Opóźnienie w dostawie to sytuacja, w której, mówiąc najprościej, towar nie dociera na miejsce dostawy w ustalonym przez strony w umowie terminie. Wystarczy tym samym, by przewoźnik przybył do miejsca docelowego dzień po terminie, by móc mówić o opóźnieniu w dostawie.
Konwencja CMR, w art. 19, odnosi się dodatkowo do sytuacji, w której termin dostawy towaru nie został precyzyjnie wskazany. Wtedy też z opóźnieniem dostawy będziemy mieć do czynienia, jeśli faktyczny czas trwania przewozu, uwzględniając okoliczności, przekracza czas, jaki słusznie można przyznać starannym przewoźnikom. Konwencja podaje tu przykład tzw. przesyłek drobnych, wskazując jako wyznacznik czas niezbędny do skompletowania pełnego ładunku w normalnych warunkach.
Opóźnienie w dostawie a odpowiedzialność przewoźnika i odszkodowanie
Zarówno Konwencja CMR, jak i ustawa Prawo przewozowe w sposób tożsamy regulują, kto odpowiada za opóźnienie w dostawie. Jeśli doszło do niego od momentu przyjęcia towaru do przesyłki, aż do chwili jej wydania, przyjmuje się, że pieczę nad ładunkiem sprawuje w tym czasie przewoźnik. To on zatem odpowiada za dostarczenie towaru po terminie, a podstawę stanowi w tym przypadku art. 17 ust. 1 Konwencji CMR i art. 65 ust. 1 ustawy Prawo przewozowe.
Mimo że i jeden, i drugi akt prawny zrzucają w tym przypadku ciężar odpowiedzialności na przewoźnika, nieco inaczej normują zasady przyznawania odszkodowania z tego tytułu.
W ustawodawstwie krajowym do kwestii tej odnosi się art. 83 ust. 1, zgodnie z którym, jeśli na skutek zwłoki w przewozie powstała szkoda inna niż w przesyłce, przewoźnik ma obowiązek wypłacić odszkodowanie do wysokości podwójnej kwoty przewoźnego.
Konwencja CMR mówi natomiast o odszkodowaniu za nieterminową dostawę w art. 23 ust. 5, wskazując, że jego maksymalna wysokość nie może przewyższyć kwoty przewoźnego.
Ważne: Aby móc ubiegać się o odszkodowanie z tytułu opóźnienia w dostawie, po stronie uprawnionego musi wystąpić szkoda. Istotne jest tu to, że w przewozach międzynarodowych osoba uprawniona musi taką szkodę udowodnić i dodatkowo wystosować pisemne zastrzeżenie w terminie 21 dni od dnia postawienia towaru do dyspozycji odbiorcy (w przewozach krajowych nie ma natomiast takiego wymogu).
Uwaga nie tylko na nieterminową dostawę (rozładunek), ale i załadunek
Opóźnienie w dostawie może wynikać nie tylko z przeszkód, do jakich dojdzie w trakcie realizacji przewozu (m.in. zamknięcie drogi, wypadek itp.), ale już na jego początkowym etapie – w chwili załadunku. Jeśli transport nie wyruszy z początkowego punktu w ustalonym terminie, a przy tym nie przewidziano żadnego dodatkowego zapasu czasowego, zachodzi bardzo duże prawdopodobieństwo, że finalnie również dojdzie do opóźnienia dostawy (rozładunku).
Tu pojawia się jednak kolejny problem, ponieważ o ile przepisy odnoszą się do kwestii związanych z opóźnieniami w dostawie, o tyle nie mówią nic o nieterminowym załadunku. W tym przypadku kluczową rolę odgrywają dlatego zapisy umowne, tym bardziej że zgodnie z art. 43 ustawy Prawo przewozowe, jeśli tylko umowa lub przepis szczególny nie stanowią inaczej, czynności ładunkowe należą odpowiednio do obowiązków nadawcy lub odbiorcy, a nie do obowiązków przewoźnika. Jeszcze inaczej interpretować należy z kolei sytuację, w której to sam przewoźnik spóźnia się na załadunek, co często ma miejsce.
Jak zabezpieczyć się przed sporami transportowymi wynikającymi z opóźnienia w dostawie?
Podstawą jest oczywiście umowa, która musi zostać dostosowana, w zależności od rodzaju przewozu, albo do ustawodawstwa krajowego, albo do przepisów międzynarodowych, którym nie brak istotnych niuansów. Dlatego tak ważne jest to, by sporządzali ją prawnicy – i to prawnicy mający doświadczenie w transporcie.
Przykładowo, należy pamiętać o art. 41 Konwencji CMR, który wskazuje wprost, że każda klauzula, która pośrednio lub bezpośrednio narusza postanowienia Konwencji CMR, jest nieważna i pozbawiona mocy. A to oznacza m.in. że nieskuteczne będzie zastrzeżenie w umowie o przewóz międzynarodowy kary umownej z tytułu opóźnienia w dostawie, która przekracza wysokość przewoźnego lub przewiduje innego rodzaju sankcje, ponieważ Konwencja sama w sobie szczegółowo reguluje już te kwestie.
Dodatkowo w umowie przewozowej warto precyzyjnie określić, kim konkretnie jest osoba uprawniona do ubiegania się o odszkodowanie – czyli kto może wystąpić z takim roszczeniem oraz na jakich zasadach takie odszkodowanie będzie wypłacane. Zadbaj także o obecność postanowień, które wprost dopuszczą możliwość wydłużenia terminu dostawy z konkretnych przyczyn.
Mimo że umowa odgrywa kluczową rolę w przewozach drogowych, aby uniknąć sporów transportowych, potrzeba czegoś jeszcze. Potrzeba wzajemnej komunikacji i należytej staranności w działaniu.
To, co możesz zrobić, by jako przewoźnik nie doprowadzić do powstania lub eskalowania sytuacji konfliktowych ze swoim kontrahentem, to:
- dbać o stałą, bezpośrednią, uczciwą i transparentną komunikację i raportowanie, czyli aktywnie i szczerze informować o ewentualnych opóźnieniach, wraz z jednoczesnym wyjaśnieniem, z czego one wynikają i wskazaniem planu B;
- mieć przygotowany plan awaryjny na wypadek niespodziewanych zdarzeń na drodze;
- korzystać przy planowaniu tras z nowoczesnych systemów telematycznych i monitoringu GPS dla branży TSL, które pozwalają na optymalne, efektywne i dokładne opracowanie tras i bieżące reagowanie na zmiany;
- korzystać z usług zaufanych partnerów logistycznych, którzy również szybko reagują na opóźnienia czy inne problemy w transporcie;
- pamiętać o właściwym przeszkoleniu swoich kierowców, w tym z reagowania na niespodziewane sytuacje na drodze oraz opracować dla nich jasne procedury postępowania na wypadek nagłych, niezaplanowanych zdarzeń;
- posiadać ubezpieczenie OCP, którego zakres obejmuje również szkody, do jakich dojdzie na skutek opóźnienia w dostawie, w tym szkody w przesyłce wynikające z takiego opóźnienia;
- oferować odpowiednią rekompensatę, jeśli opóźnienie w dostawie wynika bezsprzecznie z Twojej winy, a nie przyczyn niezależnych od Ciebie;
- skrupulatnie dokumentować cały przewóz i wszystkie zdarzenia, do jakich podczas niego dochodzi;
- regularnie serwisować wszystkie pojazdy, by nie potęgować ryzyka, że do opóźnienia dojdzie właśnie przez niesprawną ciężarówkę.
Jeśli chcesz uniknąć sporu transportowego nie tylko wynikającego z nieterminowej dostawy, ale i jakiejkolwiek innej szkody transportowej, skorzystaj ze wsparcia prawnego kancelarii transportowej LEGALTRANS. Pomożemy Ci zarówno w sporządzeniu skutecznej umowy przewozu, jak i podczas rozmów z kontrahentem czy prowadzenia negocjacji, gdyby spór nabrał na sile.
