Ryzyko braku zapłaty w TSL nie należy niestety do niskich, zwłaszcza wtedy, gdy umowy są podpisywane w pośpiechu, a nowa współpraca nie zostaje poprzedzona dokładną weryfikacją kontrahenta. Mimo że nigdy nie da się wyeliminować go w 100%, nawet przy zachowaniu należytej staranności, to jednak istnieje szereg sposobów, by nie tylko zabezpieczyć płatność, a przede wszystkim ułatwić sprawną egzekucję należności bez konieczności kierowania sprawy na drogę sądową.
Co potęguje ryzyko braku zapłaty TSL?
Zasadniczymi błędami, które potęgują ryzyko braku zapłaty w branży TSL, są przede wszystkim 2 czynniki:
- brak rzetelnej weryfikacji nowego kontrahenta przed rozpoczęciem współpracy oraz
- brak spersonalizowanej, dostosowanej do charakteru danego zlecenia umowy z zabezpieczeniami pozwalającymi skutecznie dochodzić należności.
Nie są to jednak wyłączne przyczyny problemów z płatnościami, ponieważ transport i spedycja to branże o specyficznej strukturze ryzyka płatniczego, która różni się od wielu innych sektorów gospodarki.
Trzeba wspomnieć w szczególności o długich terminach płatności – standardem stały się 30, 45, a nawet 60 dni. A im dłuższy termin, tym większe ryzyko, że w międzyczasie kontrahent utraci płynność.
Problemem są także złożone łańcuchy podwykonawstwa. Zlecenie trafia od załadowcy do spedytora, ten podzleca je kolejnemu spedytorowi, a fizyczny przewóz wykonuje mały przewoźnik na końcu łańcucha. Im więcej ogniw pośrednich, tym trudniej zweryfikować kondycję finansową podmiotu, z którym ostatecznie się rozliczamy.
Na płynność finansową wpływa również sezonowość. W okresach wzmożonego popytu łatwiej o pośpieszne nawiązywanie współpracy z nowymi, niesprawdzonymi kontrahentami – bez czasu na standardową weryfikację.
Istotnym czynnikiem jest wreszcie transgraniczny charakter wielu kontraktów. Dochodzenie roszczeń od zagranicznego kontrahenta wiąże się z dodatkowymi kosztami i innym systemem prawnym, co skutecznie zniechęca wielu do egzekwowania należności i rodzi obawę o wysokie koszty takiej usługi.
Zabezpieczenie płatności transport – jak zrobić to bez ryzyka windykacji?
W branży TSL można spotkać się z różnego rodzaju zabezpieczeniami płatności za transport. Do jednych z najpopularniejszych należy:
Przedpłata / zaliczka
Najprostszym sposobem zabezpieczenia płatności w transporcie jest wymóg przedpłaty, zaliczki. Sprawdza się to szczególnie w relacjach z nowymi kontrahentami, przy transportach nietypowych (ponadgabarytowych, o wysokiej wartości ładunku) lub gdy trasa wiąże się z istotnymi kosztami własnymi jeszcze przed dostarczeniem towaru. Dzięki zaliczce przewoźnik zyskuje gwarancję przynajmniej częściowego zwrotu poniesionych wydatków.
Kary umowne
Powszechną praktyką wśród firm transportowych są również kary umowne, pełniące funkcję prewencyjną. Należy jednak pamiętać, że można zastrzec je tylko na wypadek niewykonania bądź nienależytego wykonania zobowiązania o charakterze niepieniężnym.
Zasadniczą zaletą kary umownej jest to, że niedotrzymanie warunków płatności skutkuje obowiązkiem zapłaty określonej kwoty, niezależnie od tego, czy i w jakiej wysokości powstała rzeczywista szkoda. Wierzyciel nie musi więc udowadniać wysokości straty – wystarczy wykazać sam fakt wystąpienia naruszenia.
Zwracamy jednocześnie uwagę na to, że nasze doświadczenie jednoznacznie pokazuje, że wiele kar umownych jest wprowadzanych do umów przewozowych w sposób nieprawidłowy, a co się z tym wiąże – mechanizm ten nie może zostać wykorzystany, gdy zajdzie taka potrzeba. Z tego względu zawsze rekomendujemy konsultację z prawnikami, aby wyeliminować ryzyko ich nieskutecznego zastrzeżenia.
Poręczenia
Poręczenie polega na tym, że osoba trzecia (np. wspólnik kontrahenta, spółka powiązana) zobowiązuje się do spłaty zobowiązania, jeśli nie zrobi tego dłużnik główny. Może przybrać formę poręczenia cywilnego lub wekslowego (awalu), które wiąże się z odrębnym, bardziej sformalizowanym trybem dochodzenia roszczeń.
Poręczenia są praktykowane głównie podczas współpracy z niewielkimi podmiotami o ograniczonym majątku, ale jednocześnie w ich otoczeniu biznesowym istnieje inny, bardziej wypłacalny podmiot, gotów wziąć na siebie ryzyko, np. w grupach kapitałowych spółka-matka poręcza za spółkę-córkę.
Weksel in blanco
Weksel in blanco to dokument podpisany przez dłużnika, w którym część danych (najczęściej kwota i data płatności) pozostaje niewypełniona w momencie podpisania.
Uzupełnia się je dopiero w razie potrzeby, zgodnie z wcześniej ustaloną deklaracją wekslową.
Jest to rozwiązanie popularne głównie z tego względu, że postępowanie nakazowe z weksla jest szybsze niż dochodzenie roszczeń na zasadach ogólnych.
Warto jednak pamiętać, że sam weksel to nie wszystko. Kluczowe znaczenie ma poprawnie sporządzona deklaracja wekslowa, precyzująca, w jakich okolicznościach i do jakiej kwoty wierzyciel może go uzupełnić. Bez niej skuteczność zabezpieczenia jest znacznie mniejsza.
Faktoring
Faktoring to sprzedaż wierzytelności (faktur z odroczonym terminem płatności) firmie faktoringowej, która wypłaca przewoźnikowi zdecydowaną większość jej wartości niemal od razu, a resztę po ściągnięciu należności od kontrahenta.
W wersji faktoringu pełnego (bez regresu) ryzyko niewypłacalności kontrahenta przechodzi na faktora, co czyni to rozwiązanie realnym zabezpieczeniem.
Dla firm regularnie wystawiających dużą liczbę faktur faktoring bywa wygodniejszy niż pojedyncze zabezpieczenia negocjowane z każdym kontrahentem osobno.
Umowy transportowe – płatności i zasady ich regulowania
Skuteczne zabezpieczenie płatności zaczyna się jeszcze przed wyborem konkretnego instrumentu – od sposobu, w jaki sformułowana jest sama umowa.
- Weryfikacja kontrahenta przed podpisaniem umowy – sprawdzenie danych rejestrowych (KRS, CEIDG), historii płatniczej w rejestrach dłużników (np. BIG, KRD) czy opinii w branżowych bazach przewoźników pozwala ocenić ryzyko jeszcze zanim dojdzie do sporu o zapłatę. To krok, który kosztuje niewiele czasu, a potrafi uchronić przed współpracą z podmiotem notorycznie zalegającym z płatnościami.
- Precyzyjny termin i sposób płatności – umowa powinna jasno określać, od jakiego momentu liczy się termin płatności, w jakiej walucie następuje rozliczenie i jakim kanałem mają być przekazywane dokumenty rozliczeniowe. Niedookreślenie tych elementów to częste źródło sporów, niezależne od tego, czy kontrahent w ogóle miał zamiar zapłacić.
- Odsetki za opóźnienie – warto wprost wskazać w umowie stawkę odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych; ich naliczanie nie wymaga dodatkowego dowodzenia szkody i stanowi dodatkowy, choć często niedoceniany, element dyscyplinujący kontrahenta.
- Odpowiedzialność w łańcuchu podwykonawstwa – przy wielopoziomowych zleceniach warto precyzyjnie uregulować, kto i wobec kogo odpowiada za zapłatę, zwłaszcza że przepisy przewidują w niektórych sytuacjach odpowiedzialność solidarną. Jasne zapisy umowne ograniczają ryzyko sporów o to, kto ostatecznie powinien uregulować należność.
Dobrze skonstruowana umowa transportowa to dlatego fundament, na którym dopiero nadbudowuje się konkretne zabezpieczenie: przedpłatę, karę umowną, poręczenie, weksel czy faktoring. Połączenie starannych zapisów umownych z odpowiednio dobranym instrumentem zabezpieczającym pozwala istotnie ograniczyć ryzyko braku zapłaty w TSL, bez konieczności sięgania po windykację.
Skorzystaj z doświadczenia naszego zespołu LEGALTRANS w sporządzaniu i opiniowaniu umów transportowych, aby ograniczyć ryzyko windykacji w transporcie! Gdy jednak termin płatności właśnie upłynął, pamiętaj, że już 1-dniowe opóźnienie w płatności stwarza podstawę do podjęcia pierwszych, miękkich działań windykacyjnych. Ważny jest tu szybki czas reakcji oraz precyzyjny, konkretny komunikat skierowany do dłużnika. Przy braku doświadczenia w tego rodzaju sprawach, warto dlatego od razu zwrócić się o pomoc prawną.
