W transporcie drogowym możemy zetknąć się zarówno z karami administracyjnymi, jak i mandatami. Sankcje dla przewoźników bywają dotkliwe, a ich górne granice w niektórych przypadkach osiągają setki tysięcy złotych. Działanie zgodnie z przepisami i znajomość aktualnego ustawodawstwa to dlatego absolutny fundament w każdym przedsiębiorstwie transportowym. Z jakimi karami administracyjnymi można spotkać się w transporcie UE, za jakie naruszenia są one najwyższe i jak wygląda procedura ich nakładania?
Kiedy kary administracyjne w transporcie, a kiedy mandaty w transporcie międzynarodowym?
W praktyce polskiego prawa transportowego rozróżnia się dwie formy sankcji: mandaty karne i kary administracyjne (art. 92 i 92a u.t.d.).
Mandaty nakładane są na kierowców zawodowych za wykroczenia drogowe (np. złamanie zakazu ruchu, przekroczenie prędkości) podczas kontroli drogowej. Funkcjonariusze mogą wystawić kierowcy mandat zgodnie z Kodeksem postępowania w sprawach o wykroczenia, którego wysokość nie może przekraczać 2000 zł.
Z kolei kara administracyjna to decyzja organu (np. ITD) nakładana na przedsiębiorcę lub osobę zarządzającą transportem w trybie postępowania administracyjnego. Przykładowo, za to samo naruszenie, takie jak jazda ciężarówką pomimo obowiązującego w danym dniu zakazu ruchu, oprócz mandatu dla samego kierowcy karę administracyjną może otrzymać też przewoźnik, a nawet osoba zarządzająca w firmie transportem drogowym. Decyzja administracyjna opiera się na ustawie o transporcie drogowym (art. 92a i następnych) i rozstrzyga się ją według Kodeksu postępowania administracyjnego.
Czym różni się procedura nałożenia mandatu od procedury administracyjnej?
Mandat karny, w tym mandaty w transporcie międzynarodowym, nakładany w miejscu kontroli drogowej, to forma szybkiego karania wykroczeń drogowych. Orzeka go funkcjonariusz w uproszczonym trybie wykroczeniowym, na podstawie Kodeksu wykroczeń (zgodnie z art. 92 ust. 5 u.t.d.).
W praktyce kierowca może zgodzić się z faktem dokonania naruszenia i przyjąć mandat (co oznacza, że od razu staje się on prawomocny i musi zostać opłacony) lub odmówić jego przyjęcia. W przypadku odmowy przyjęcia mandatu kierowca powinien mieć jednak świadomość, że sprawa zostaje wtedy skierowana do sądu. Rozstrzyganiem tego rodzaju sporów zajmują się w Polsce sądy rejonowe, które rozpoznają całą sprawę na nowo i nie muszą trzymać się wysokości grzywny wskazanej na mandacie.
Natomiast kary administracyjne w transporcie są wymierzane decyzją administracyjną w pełnym postępowaniu administracyjnym (zastosowanie ma Kodeks postępowania administracyjnego). Decyzja ITD lub innego organu musi zawierać uzasadnienie, a przedsiębiorca ma prawo odwołania do sądu administracyjnego.
Procedura administracyjna jest więc bardziej sformalizowana i czasochłonna, ale daje stronie możliwość obrony na etapie postępowania i późniejszego odwołania się od decyzji administracyjnej o nałożeniu kary pieniężnej.
Jakie sankcje dla przewoźników przewidują przepisy UE?
Na gruncie prawa UE obowiązek stosowania sankcji dla przewoźników za naruszenie najważniejszych zasad wykonywania transportu drogowego wynika w szczególności z rozporządzenia nr 1071/2009, 1072/2009 czy 561/2006. Ustawodawstwo UE zobowiązuje każde z państw członkowskich do ustanowienia przepisów dotyczących nakładania kar oraz podjęcia wszelkich środków niezbędnych do zapewnienia ich stosowania.
Sankcje dla przewoźników powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Przykładowo, art. 22 pkt 2 rozporządzenia nr 1071/2009 wskazuje, że powinny one obejmować zwłaszcza: zawieszenie zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, cofnięcie takiego zezwolenia i stwierdzenie niezdolności zarządzających transportem do kierowania operacjami transportowymi.
W polskim systemie prawnym implementacja przepisów unijnych znalazła się w szczególności w ustawie o transporcie drogowym. Co istotne, w załącznikach do tejże ustawy znajdziemy szczegółowy wykaz możliwych naruszeń podlegających mandatom i karom wraz z ich wysokościami i wagą naruszenia. Dla przewoźników drogowych (również tych z innych państw UE, którzy wykonują transport drogowy w/przez terytorium naszego kraju) najważniejszy pozostaje załącznik nr 3.
- Do jednych z najdotkliwszych kar administracyjnych w transporcie należy wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji wspólnotowej lub zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, czy wykonywanie przewozu kabotażowego rzeczy na terytorium Polski bez wymaganego zezwolenia, które może kosztować przedsiębiorcę 12 000 zł. Kara administracyjna w takiej samej wysokości grozi też za niepoddanie się lub uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli w całości lub w części.
- Nieco niższa sankcja, bo w wysokości 10 000 zł grozi przewoźnikowi za zlecenie przewozu drogowego podmiotowi nieposiadającemu odpowiednich uprawnień.
- Z kolei za fałszowanie ewidencji czasu pracy lub odmowę udostępnienia jej kontrolerom przewidziano karę w wysokości 8000 zł.
- Jeszcze wyższe sankcje grożą natomiast przedsiębiorcom zajmującym się pośrednictwem – w przypadku pośrednictwa przy przewozie osób kary pieniężne mogą osiągać nawet 1 000 000 zł!
Ważne: Każde z państw członkowskich UE ma swój własny taryfikator kar za naruszenia przepisów ruchu drogowego i zasad wykonywania transportu drogowego. Polscy przewoźnicy i kierowcy w przewozach międzynarodowych, którzy zostaną zatrzymani przez służby zagraniczne, będą dlatego podlegać stawkom obowiązującym w danym kraju, które mogą znacząco różnić się od tych, znanych im w Polsce. Przykładowo, w Niemczech za brak licencji wspólnotowej grozi kara administracyjna w wysokości 5000 euro.
Czy przewoźnik ukarany za granicą może zostać ukarany ponownie w swoim państwie?
Przed tego rodzaju sytuacjami przewoźników zabezpiecza art. 92c ust. 1 pkt 2 u.t.d, z którego wynika, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza, jeśli za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ.
A to oznacza, że przykładowo wobec polskiego przewoźnika ukaranego w Niemczech za brak licencji nie można już ponownie wszcząć postępowania administracyjnego za to samo naruszenie w Polsce, chyba że przewoźnik po powrocie do kraju zostałby zatrzymany ponownie do kontroli, tym razem przez służby polskie. Wtedy istnieje możliwość nałożenia sankcji karnej, ponieważ mamy do czynienia z kolejnym naruszeniem, powstałym w innym czasie.
Jak zabezpieczyć się przed karami administracyjnymi w transporcie?
Całkowite zabezpieczenie się przed karami administracyjnymi w transporcie jest zadaniem trudnym, jednak każdy przewoźnik powinien robić wszystko, by ograniczyć ryzyko ich nałożenia do minimum. Bo o ile w Polsce wysokość grożących przewoźnikom sankcji w niektórych przypadkach utrzymuje się na względnie akceptowalnym poziomie, o tyle za takie samo naruszenie dokonane za granicą mogą oni zapłacić kilka razy więcej.
Regularne szkolenia dla kierowców i kadr zarządzających, bieżące śledzenie wszystkich zmian w przepisach krajowych i zagranicznych, skrupulatne prowadzenie dokumentacji z zakresu czasu pracy – to tylko jedne z działań, które warto podjąć. Nietrudno jednak wyobrazić sobie, że dokonanie tego w pojedynkę będzie zadaniem niezwykle wymagającym.
Dlatego właśnie to, czego potrzebują dzisiaj firmy transportowe, to rzetelne wsparcie prawne świadczone przez ekspertów ds. prawa transportowego. W LEGALTRANS od ponad 10 lat dbamy o bezpieczeństwo prawne polskich przewoźników, współpracując z nimi albo w ramach stałej obsługi prawnej dającej najwięcej korzyści, albo w ramach doraźnego wsparcia prawnego w konkretnej sprawie. Jeśli Ty również chcesz zredukować ryzyko nałożenia kar administracyjnych i mandatów w transporcie międzynarodowym na swoje przedsiębiorstwo, zapraszamy Cię na niezobowiązujące spotkanie z naszym zespołem!
