Transport, zarówno ten bliski, jak i daleki, jest obarczony ryzykiem wystąpienia szkód. Nie są to zdarzenia pożądane, jednak gdy już się przytrafią, warto wiedzieć, co dalej, a zwłaszcza – kto odpowiada za takie zdarzenie. Czy zawsze będzie to przewoźnik? Jak wygląda odpowiedzialność przewoźnika za szkody w transporcie 2026 na gruncie przepisów krajowych i prawa przewozowego UE? Im wcześniej zapoznasz się z tymi zagadnieniami, tym mniejszy stres będzie towarzyszyć Ci na etapie zlecenia transportowego.
Odpowiedzialność przewoźnika za szkody w transporcie 2026 – co mówią przepisy krajowe, a co prawo przewozowe UE?
W transporcie drogowym rzeczy szkody, do jakich dochodzi najczęściej, polegają na:
- utracie przesyłki (np. jej kradzieży albo zgubieniu przez przewoźnika),
- uszkodzeniu przesyłki (zmiana jakościowa towaru, skutkująca utratą jego wartości i/lub właściwości),
- doznaniu ubytku w przesyłce (utrata ilościowa, objętościowa),
- opóźnieniu w dostarczeniu przesyłki do miejsca przeznaczenia (gdy towar nie został dostarczony w umówionym terminie).
Jeśli do tego rodzaju szkód transportowych w 2026 roku dojdzie od momentu przyjęcia przesyłki do przewozu, do chwili jej wydania, odpowiedzialność spoczywa co do zasady na przewoźniku drogowym, zarówno gdy transport ograniczał się tylko do Polski, jak i gdy miał charakter międzynarodowy. Ustawa Prawo przewozowe i Konwencja CMR reguluję tę kwestię w sposób bardzo zbliżony, odpowiednio w art. 65 ust. 1 i art. 17 ust. 1. Odpowiedzialność przewoźnika rozpoczyna się więc w momencie, w którym odbierze on ze wskazanego w zleceniu miejsca towar i potwierdzi jego odbiór, a kończy się z chwilą przekazania paczki do rąk odbiorcy.
Kiedy przewoźnik nie odpowiada za szkody w transporcie?
Odpowiedzialność przewoźnika za szkody w transporcie nie ma charakteru absolutnego i bezwzględnego. Zarówno ustawa Prawo przewozowe, jak i Konwencja CMR przewidują tu pewnego rodzaju wyłączenia.
Do podstawowych przesłanek, które wyłączają odpowiedzialność przewoźnika za szkody ładunkowe, należą sytuacje, w których utrata, ubytek lub uszkodzenie albo opóźnienie w przewozie przesyłki, powstały:
- z przyczyn występujących po stronie nadawcy lub odbiorcy, niewywołanych winą przewoźnika,
- z właściwości towaru albo
- na skutek działania siły wyższej.
Zarówno w polskim prawie, jak i w Konwencji CMR to przewoźnik musi udowodnić, że szkoda nastąpiła z przyczyn wyłączających jego odpowiedzialność. Powinien więc wykazać wystąpienie jednej z tych przyczyn oraz związek przyczynowo-skutkowy między tym zdarzeniem a szkodą.
Poza ogólnymi okolicznościami zwalniającymi występują także okoliczności szczególne (uprzywilejowane). Katalog takich przesłanek zawiera art. 65 ust. 3 ustawy Prawo przewozowe i art. 17 ust. 4 Konwencji CMR. Należy do nich m.in. szczególna podatność rzeczy na szkodę na skutek wad lub naturalnych właściwości czy ładowanie, rozmieszczenie lub wyładowywanie rzeczy przez nadawcę lub odbiorcę.
Odpowiedzialność przewoźnika za szkody w transporcie 2026 – pozostałe założenia
Przepisy krajowe i międzynarodowe ograniczają odpowiedzialność przewoźnika również w inny sposób.
Jeśli szkoda powstała tylko częściowo z winy przewoźnika, to odpowiada on jedynie za tę część szkody, którą sam spowodował – taką zasadę wprowadza zarówno art. 68 ustawy Prawo przewozowe, jak i art. 17 ust. 5 Konwencji CMR.
Ponadto jeśli przesyłka należy do takich, które z natury tracą na wadze podczas transportu, przewoźnik nie ponosi odpowiedzialności za ten „normalny” ubytek. Odpowiada tylko wtedy, gdy ubytek jest większy niż dopuszczają to przepisy lub powszechnie przyjęte normy. Jeśli jednak szkoda powstała z innych powodów niż naturalne właściwości przesyłki, wtedy przewoźnik może odpowiadać także za mniejszy ubytek (art. 67 ustawy Prawo przewozowe).
Ważne: Zarówno przepisy krajowe, jak i Konwencja CMR przewidują dodatkowo ograniczenia w ustalaniu wysokości odszkodowania za szkody transportowe. Wskazuje na to odpowiednio art. 86 i art. 29. Ograniczenia te znajdują zastosowanie jednak tylko wtedy, gdy przewoźnikowi nie można przypisać winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa.
Szkody w transporcie 2026 – różnice między prawem krajowym a międzynarodowym
Przepisy stosowane do przewozów krajowych i międzynarodowych nie zawsze są jednakowe czy też do siebie zbliżone.
Oto kilka różnic w zasadach kształtowania odpowiedzialności przewoźnika na podstawie prawa międzynarodowego a prawa krajowego:
- Konwencja CMR wskazuje wprost, w art. 17 ust. 3, że przewoźnik, chcąc zwolnić się od ciążącej na nim odpowiedzialności, nie może powoływać się ani na wady pojazdu, którym posługiwał się przy wykonywaniu przewozu, ani na winę osoby lub pracowników osoby, u której pojazd wynajął. Takie bezpośrednie wyłączenie nie znajduje się natomiast w ustawodawstwie krajowym.
- Konwencja CMR wprowadza graniczną wysokość odszkodowania za całkowite lub częściowe zaginięcie towaru na poziomie 8,33 jednostki rozrachunkowej za 1 kilogram brakującej wagi brutto. W przewozach krajowych wysokość odszkodowania za utratę lub ubytek przesyłki nie może przewyższać natomiast wartości, którą ustala się na podstawie i w następującej kolejności: ceny wskazanej w rachunku dostawcy lub sprzedawcy albo ceny wynikającej z cennika obowiązującego w dniu nadania przesyłki do przewozu bądź wartości rzeczy tego samego rodzaju i gatunku w miejscu i czasie ich nadania.
- W transporcie krajowym dochodzenie roszczeń w postępowaniu sądowym na podstawie ustawy Prawo przewozowe lub przepisów wydanych w jej wykonaniu przysługuje uprawnionemu dopiero po bezskutecznym wyczerpaniu drogi reklamacji, (a przewoźnikowi po bezskutecznym wezwaniu zobowiązanego do zapłaty). Konwencja CMR nie zawiera z kolei wymogu obowiązkowej procedury reklamacyjnej.
- Przepisy krajowe wiążą poważne skutki z przyjęciem przesyłki bez zastrzeżeń – zgodnie z art. 76 ustawy Prawo przewozowe przyjęcie przesyłki przez uprawnionego bez zastrzeżeń powoduje wygaśnięcie roszczeń z tytułu ubytku lub uszkodzenia. Ale, ustawodawca przewidział w tym zakresie kilka wyjątków. Roszczenia nie wygasną, jeśli m.in. szkodę stwierdzono protokolarnie przed przyjęciem przesyłki przez uprawnionego czy też ubytek lub uszkodzenie wynikło z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. Tak skonstruowanego zapisu nie znajdziemy w Konwencji CMR, choć zgodnie z art. 30, jeśli odbiorca przyjmie przesyłkę bez sprawdzenia lub bez wysłania zastrzeżeń, to fakt przyjęcia stanowi dowód, że towary były w stanie opisanym w liście przewozowym.
Postępowanie na wypadek szkód transportowych 2026 przy wsparciu prawników prawa transportowego
Dochodzenie roszczeń związanych z wystąpieniem szkód transportowych, jak również ochrona swojego interesu przez przewoźników drogowych, na których spoczywa w pierwszej kolejności odpowiedzialność za tego rodzaju zdarzenia, wiążą się przeważnie z dużymi emocjami i nerwami. Wynika to z faktu, że w grę wchodzą często niemałe sumy, które albo mogą zostać bezpowrotnie utracone, albo uszczuplone.
Z tego względu zachęcamy, by przez całą procedurę naprawiania szkód transportowych przechodzić przy wsparciu ekspertów. Nasza kancelaria transportowa LEGALTRANS działa na rzecz polskich przewoźników drogowych i współpracuje wyłącznie z podmiotami B2B z branży TSL. Jeśli nie wiesz, jak dochodzić swoich roszczeń lub chcesz uwolnić się od ciążącej na Tobie odpowiedzialności, skorzystaj z naszej pomocy!
