Odpowiedzialność solidarna w transporcie to odpowiedzialność, która będzie na Tobie spoczywać, gdy zdecydujesz się powierzyć część zleconego ci przewozu innemu przewoźnikowi. Dopuszczają to zarówno przepisy krajowe, jak i międzynarodowe. To, o co pyta w takiej sytuacji praktycznie każdy zainteresowany, to oczywiście kwestie związane z ewentualną odpowiedzialnością, gdyby podczas transportu doszło do powstania szkody.
Jaka jest istota odpowiedzialności solidarnej w transporcie?
Nie każdy przewóz da się wykonać w pojedynkę. Czasami, ze względu na konieczność np. posłużenia się różnymi rodzajami środków transportowych, przewoźnik jest zmuszony nawiązać współpracę z innym przewoźnikiem lub przewoźnikami. Wtedy, za ewentualne szkody, odpowiadają oni solidarnie.
Odpowiedzialność solidarna oznacza, że gdy w wykonaniu przewozu bierze udział kilku przewoźników, każdy z nich może odpowiadać za wykonanie całej umowy przewozu, nie tylko za swoją część. W praktyce wierzyciel (np. nadawca lub odbiorca ładunku) może domagać się spełnienia świadczenia (np. naprawienia szkody) od dowolnego z tych przewoźników, od kilku z nich lub nawet od wszystkich łącznie. Jeśli którykolwiek z nich spełni żądanie, pozostali zostają zwolnieni z odpowiedzialności. Płacący ma jednak prawo do regresu (zwrotnego roszczenia) wobec pozostałych dłużników. Solidarna odpowiedzialność między przewoźnikami trwa do momentu pełnego zaspokojenia wierzyciela.
Jak wygląda odpowiedzialność przewoźnika za kontrahenta w przepisach krajowych?
W polskim prawie ta zasada występuje m.in. w art. 789 § 2 Kodeksu cywilnego, który mówi, że „każdy przewoźnik, który przyjmuje przesyłkę na podstawie tego samego listu przewozowego, ponosi solidarną odpowiedzialność za cały przewóz”. Podobnie ustawa Prawo przewozowe (art. 6 ust. 1) stanowi, że przewóz na podstawie jednej umowy i jednego dokumentu może być wykonywany przez kilku przewoźników, przy czym „odpowiedzialność przewoźników jest solidarna”.
Zarówno jeden, jak i drugi artykuł odnoszą się do przewozu sukcesywnego, czyli przewozu realizowanego:
- w ramach jednej umowy,
- na podstawie jednego listu przewozowego,
- przez kilku przewoźników będących stronami tej samej umowy.
Zasad wynikających z art. 6 Prawa przewozowego (i art. 789 Kodeksu cywilnego) nie wolno mylić z art. 5 Prawa przewozowego, który mówi o podwykonawstwie pomiędzy przewoźnikami (czyli sytuacji, gdy funkcjonują najczęściej dwie umowy, a nie jedna) i wprowadza odpowiedzialność przewoźnika za cudze działania jak za swoje własne czyny.
W przewozach sukcesywnych kluczowe pozostaje to, że:
- każdy z przewoźników odpowiada za całość przewozu,
- klient nie musi ustalać, który przewoźnik zawinił,
- roszczenie może być skierowane do któregokolwiek z nich,
- przewoźnik, który zapłacił odszkodowanie, ma roszczenie zwrotne do przewoźnika ponoszącego odpowiedzialność za okoliczności, z których szkoda wynikła,
- gdy okoliczności powstania szkody nie można ustalić, odpowiedzialność ponoszą wszyscy przewoźnicy w stosunku do przypadającego im przewoźnego.
Co daje odpowiedzialność solidarna w transporcie?
Ustawodawca wprowadził solidarną odpowiedzialność przewoźników, aby uprościć dochodzenie roszczeń, wyeliminować konieczność analizowania łańcucha przewoźników,
i zapewnić większą ochronę interesów nadawcy i odbiorcy. Dla przewoźników zasada odpowiedzialności solidarnej wiąże się jednak z większym ryzykiem i możliwością płacenia za cudzy błąd.
Czy od odpowiedzialności solidarnej w transporcie można się uchylić?
Tak, od odpowiedzialności solidarnej w niektórych przypadkach można się uchylić. Stanie się tak, gdy przewoźnik udowodni, że szkoda nie powstała w czasie wykonywania przez niego przewozu.
Ważne: Odpowiedzialności solidarnej nie można natomiast wyłączyć “zewnętrznie” – względem wierzycieli. Dokonanie takiego wyłączenia będzie wiązać się z ryzykiem kar w TSL. Można za to w pewnym zakresie ograniczyć ją wewnętrznie, między samymi przewoźnikami.
Więcej na temat ograniczania odpowiedzialności solidarnej przewoźników dowiesz się z: Due diligence podwykonawców w transporcie – jak ograniczyć ryzyko solidarnej odpowiedzialności i kar
Jak odpowiedzialność solidarną w transporcie regulują przepisy międzynarodowe?
Odpowiedzialność solidarna przewoźników jest znana także przepisom międzynarodowym, a reguluje ją art. 34-39 Konwencji CMR.
Jeśli przewóz realizowany jest na podstawie jednej umowy i jednego listu przewozowego, ale bierze w nim udział kilku przewoźników, każdy z nich:
- przyjmuje odpowiedzialność za wykonanie całego przewozu,
- staje się stroną umowy w momencie przyjęcia towaru i listu przewozowego.
W praktyce oznacza to, że gdy jesteś drugim lub trzecim przewoźnikiem w łańcuchu, nie odpowiadasz wyłącznie za „swój odcinek trasy”. Wchodzisz w całą umowę przewozu – razem z ryzykiem odpowiedzialności za szkodę.
Uprawniony może skierować roszczenie z tytułu odpowiedzialności za zaginięcie, uszkodzenie lub opóźnienie dostawy przeciwko pierwszemu przewoźnikowi, ostatniemu przewoźnikowi lub przewoźnikowi, który wykonywał tę część przewozu, podczas której miało miejsce zdarzenie powodujące szkodę. Może zwrócić się też do kilku przewoźników jednocześnie.
Przykładowo:
Przewóz odbywa się na trasie Hiszpania → Polska i uczestniczy w nich 2 przewoźników.
Przewoźnik A wykonuje przewóz na odcinku Hiszpania → Niemcy, a przewoźnik B: Niemcy → Polska. Jeśli szkoda powstanie w Polsce, uprawniony może dochodzić roszczeń nie tylko od przewoźnika B, ale i przewoźnika A lub od obu z nich jednocześnie.
Tak jak w przewozach krajowych, tak również tutaj przewoźnik, który wypłacił odszkodowanie, ma roszczenie regresowe. Może on ubiegać się o zwrot sumy odszkodowania, odsetki i koszty do przewoźników, którzy uczestniczyli w wykonaniu umowy przewozu, według następujących zasad:
- przewoźnik, który spowodował szkodę, powinien sam ponosić ciężar odszkodowania, które wypłacił sam lub które wypłacił inny przewoźnik,
- jeśli szkodę spowodowało dwóch lub więcej przewoźników, każdy z nich powinien zapłacić kwotę proporcjonalną do swojej części odpowiedzialności,
- gdyby podział odpowiedzialności nie był możliwy, każdy z przewoźników odpowiada proporcjonalnie do należnej mu części wynagrodzenia za przewóz,
- jeśli nie można ustalić, który z przewoźników jest odpowiedzialny, każdy z nich powinien zapłacić odszkodowanie proporcjonalnie do swojej części odpowiedzialności.
Jak zabezpieczyć się przed ryzykiem odpowiedzialności solidarnej przewoźników i ryzykiem kar w TSL?
Jeśli chcesz rzetelnie przygotować się na przewóz sukcesywny i zminimalizować ryzyko nieprzyjemnych niespodzianek, skorzystaj ze wsparcia naszej Kancelarii Transportowej LEGALTRANS. Zadbamy o prawidłową i chroniącą Twój interes umowę z drugim przewoźnikiem oraz pomożemy Ci wewnętrznie ustalić procedury na wypadek ewentualnych szkód i należnych wtedy roszczeń regresowych.
Dodatkowo wskażemy, jakie zapisy w dokumentach przewozowych i protokołach odbioru najlepiej zabezpieczają Twoje prawa oraz jak skutecznie dokumentować wszelkie nieprawidłowości, aby w razie sporu mieć pełną podstawę do dochodzenia roszczeń wobec innych przewoźników.
