Błędy w zleceniu transportowym mogą generować różnorakie skutki. Od delikatnych spięć i nieporozumień po duże straty pieniężne i poważne konflikty między zlecającym a przewoźnikiem. To, co jest dlatego kluczowe, to odpowiedzialność za przedstawione w tym dokumencie w sposób nieprawidłowy lub nierzetelny dane. Na kim spoczywa i jakie mogą być tego konsekwencje?
Zlecenie transportowe – ryzyko wystąpienia błędów rośnie przez te czynniki
W zleceniach transportowych ryzyko wystąpienia błędów zwiększa się na skutek kilku zasadniczych czynników.
Nieprawidłowości i przeoczenia pojawiają się przede wszystkim przez pośpiech i presję czasu, które sprzyjają literówkom i pominięciom. Zwłaszcza wtedy, gdy wszystkie dane są wpisywane od początku ręcznie.
Brak technologii wspierającej to kolejny winowajca błędów w zleceniach transportowych. Częściowa automatyzacja i kontrola wstępna (np. walidacja danych na etapie tworzenia zlecenia) są w stanie istotnie obniżyć liczbę błędów. Warto pamiętać także o standaryzacji procedur i ich aktualizowaniu, aby uniknąć m.in. kopiowania przestarzałych szablonów dokumentów i danych.
Do pomyłek dochodzi również w związku ze złożonością przewozu, np. w transporcie międzynarodowym lub przewozach ADR konieczne są do spełnienia dodatkowe wymogi formalne (specjalne dokumenty, odprawy celne, instrukcje bezpieczeństwa itp.), co zwiększa prawdopodobieństwo błędów.
Istotny dla prawidłowości danych w zleceniu transportowym pozostaje ponadto czynnik ludzki. Gdy zawodzi komunikacja interpersonalna między stronami (np. brakuje jasno wyznaczonej osoby kontaktowej i osoby ją zastępującej w razie niespodziewanych zdarzeń losowych) czy też w łańcuch komunikacji zaangażowana pozostaje zbyt duża liczba osób przy jednoczesnym braku osoby decyzyjnej, może prowadzić to do rozbieżności przekazywanych informacji. To samo dzieje się, gdy informacje te są przekazywane w różnej, nieustandaryzowanej formie (np. raz ustnie, raz e-mailowo, raz za pomocą komunikatorów społecznościowych), w wielu wiadomościach czy bez jasnych potwierdzeń co do ich otrzymania.
Odpowiedzialność danych przewóz – kto odpowiada za błędne dane i na jakich zasadach?
Odpowiedzialność za dane w przewozie każdorazowo będzie wymagać szczegółowej analizy konkretnego przypadku. Dzieje się tak dlatego, że dla ustalenia osoby odpowiedzialnej za nieprawidłowości w zleceniu transportowym znaczenie będzie mieć przede wszystkim to, kto tego rodzaju informację przekazał.
Ważne: Najczęściej odpowiedzialność za błędy w zleceniu transportowym spoczywa w pierwszej kolejności na nadawcy towaru. Nie oznacza to jednak, że przewoźnik lub spedytor są z niej całkowicie zwolnieni. Liczyć będzie się tu bowiem to, jak postąpią, gdy zauważą taką nieprawidłowość oraz czy mieli oni wpływ na wprowadzane dane.
Podstawą do przyjęcia odpowiedzialności nadawcy w zakresie udzielania informacji dotyczących transportowanej przesyłki jest art. 38 Prawa przewozowego, który to nakłada na nadawcę obowiązek złożenia przewoźnikowi na przesyłkę towarową listu przewozowego lub dostarczenia informacji niezbędnych do prawidłowego wykonania przewozu w inny sposób. Przepisy krajowe wprost zabraniają ponadto nadawcy (art. 55a pkt 4 Prawa przewozowego) umieszczania w liście przewozowym i innych dokumentach danych i informacji niezgodnych ze stanem faktycznym.
Art. 72 Prawa przewozowego wskazuje natomiast na odpowiedzialność nadawcy za szkodę, która wynikła w szczególności z podania w liście przewozowym lub w innej formie wskazań i oświadczeń niezgodnych z rzeczywistością, nieścisłych, niedostatecznych lub wpisanych w niewłaściwym miejscu, a także za brak, niekompletność lub nieprawidłowość dokumentów wymaganych w przepisach szczególnych. W takich sytuacjach będzie on zobligowany do zwrotu przewoźnikowi wszelkich kosztów, jakie ten poniósłby w związku z powyższymi błędami.
Przykładowo, odpowiedzialność nadawcy obejmuje zwrot kosztów za oddziały graniczne, magazynowanie, rozładunek czy powtórny kurs, jeśli wynikały one z błędnie określonej masy, miejsca lub opisu towaru.
Odpowiedzialność nadawcy rozciąga się także na szkody będące następstwem wadliwego stanu przesyłki, braku lub niewłaściwego opakowania albo nienależytego wykonania czynności ładunkowych.
Ważne: Warto podkreślić, że w praktyce jest to odpowiedzialność absolutna – ustawodawca nie przewidział przesłanek zwalniających nadawcę z tej odpowiedzialności (m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 16 października 2020 r., sygn. VIII Ga 7/20). Nadawca odpowiada więc zarówno za rzeczywiste straty (damnum emergens), jak i utracone korzyści przewoźnika (lucrum cessans).
Czy za błędy w zleceniu transportowym może odpowiadać sam przewoźnik?
W niektórych przypadkach przewoźnik może zostać pociągnięty do całkowitej lub częściowej odpowiedzialności za błędne dane w zleceniu transportowym. Taka sytuacja będzie mieć miejsce, gdy w szczególności bezkrytycznie i samowolnie wpisze on błędne dane do zlecenia.
Co więcej, mimo że przepisy krajowe nie nakładają na przewoźnika bezpośredniego obowiązku sprawdzania dokumentów przedstawionych przez nadawcę (w art. 48 przewidziano jedynie, że przewoźnik może to zrobić), to jednak nie powinno się zapominać, że w obrocie występuje on jako podmiot profesjonalny. A od profesjonalistów dokonujących czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wymaga się szczególnych zasad postępowania w postaci dochowywania należytej staranności. Pominięcie przez przewoźnika oczywistego błędu w zleceniu transportowym może być tym samym przesłanką do pociągnięcia go do odpowiedzialności.
Ważne: Inaczej natomiast kwestię tę traktuje Konwencja CMR, ponieważ w art. 8 obliguje ona przewoźnika do tego, by przy przyjęciu towaru sprawdził dokładność danych listu przewozowego dotyczących ilości sztuk, ich cech i numerów oraz widoczny stan towaru i jego opakowania. Jeśli nie ma w tym przedmiocie żadnych zastrzeżeń, stosuje się domniemanie, że towar i jego opakowanie były w dobrym stanie w chwili przyjęcia przez przewoźnika i że ilość sztuk, jak również ich cechy i numery były zgodne z oświadczeniami w liście przewozowym.
Uwaga na instrukcje dotyczące rozporządzania towarem
Gdyby na skutek błędnych danych zawartych w zleceniu transportowym pojawił się np. problem z odprawą celną lub rozładunkiem towaru, należy pamiętać także o rozwiązaniu przewidzianym zarówno w przepisach krajowych, jak i międzynarodowych, jakim są instrukcje od osoby uprawnionej do rozporządzania towarem (art. 55 Prawa przewozowego i art. 14 Konwencji CMR).
Oznacza to, że w przypadku wystąpienia przeszkód w wykonaniu umowy przewozu na warunkach podanych w liście przewozowym, przewoźnik (lub kierowca, którego zatrudnia) nie powinni działać od razu na własną rękę. Najpierw są zobowiązani zwrócić się do nadawcy o wskazówki w zakresie tego, co należy zrobić. Dopiero gdyby nie udało im się uzyskać instrukcji w dostatecznie krótkim czasie, powinni podjąć środki, które będą wydawać im się najlepsze w interesie osoby uprawnionej.
Tzw. samowolka, czy to przewoźnika, czy kierowcy, mogą narazić ich na utratę prawa do domagania się o zwrot kosztów wynikających z błędnych danych w zleceniu transportowym.
Jeśli masz wątpliwości dotyczące umowy przewozu, skontaktuj się z naszą kancelarią transportową LEGALTRANS i podejmij niezbędne kroki, jeszcze zanim towar wyruszy w trasę i pojawiają się pierwsze trudności!
