Kierowcy w transporcie drogowym mają obowiązek posiadać w kabinie pojazdu oraz okazywać, na żądanie uprawnionych do tego organów kontrolnych, szereg dokumentów związanych z wykonywanym przewozem. Na tym polu nieprawidłowości pojawiają się bardzo często, dlatego to, co chcą przede wszystkim wiedzieć nasi klienci, to: kto ponosi odpowiedzialność za dokumenty kierowcy? Czy przepisy w jakimś zakresie chronią pracodawcę przed niefrasobliwymi pracownikami?
Jakie dokumenty są sprawdzane podczas kontroli kierowcy na drodze?
Dokumenty, które kierowca ciężarówki musi mieć przy sobie podczas wykonywania zleceń transportowych, wymienia szczegółowo art. 87 ustawy o transporcie drogowym.
Do najważniejszych należą:
- karta kierowcy,
- wykresówki,
- zapisy odręczne i wydruki z tachografu oraz
- zaświadczenie, o którym mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (zaświadczenie wystawiane kierowcy, jeśli nie mógł on wprowadzić danych do urządzenia rejestrującego w związku z m.in. chorobą czy urlopem wypoczynkowym).
Istotnym dokumentem jest także wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, a przy przewozach międzynarodowych – wypis z licencji wspólnotowej.
Nie są to oczywiście wszystkich z wymaganych dokumentów kierowcy. Pozostałe będą zależeć w szczególności od rodzaju wykonywanych przewozów i specyfiki ładunków, a także pochodzenia kierowcy. Mogą być to m.in.: zaświadczenie ADR przy przewozie towarów niebezpiecznych, zezwolenie na transport nienormatywny, dokumenty potrzebne do przewozu zwierząt, dokumenty związane z transgranicznym przemieszczaniem organizmów genetycznie zmodyfikowanych czy świadectwo kierowcy.
Nie można zapomnieć w dodatku o standardowych dokumentach związanych z samym pojazdem, jak dowód rejestracyjny czy ubezpieczenie OC.
Dokumenty kierowcy – odpowiedzialność przewoźnika za dokumenty i grożące mu kary
Podmiotem odpowiedzialnym za wyposażenie kierowcy we wszystkie wymagane na wypadek kontroli dokumenty, jest przedsiębiorca, na co wskazuje wprost art. 87 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym.
To bowiem po jego stronie leży uzyskanie wszystkich wymaganych licencji, zezwoleń i zaświadczeń, które następnie ma on obowiązek przekazać swoim pracownikom. Kierowca natomiast powinien mieć je podczas kontroli i okazywać na żądanie uprawnionych organów.
Przewoźnik jest faktycznie odpowiedzialny za organizację przewozu i ponosi z tego tytułu odpowiedzialność. Obejmuje to m.in.:
- wyposażenie kierowcy w wymagane dokumenty,
- zapewnienie aktualności dokumentów i ich zgodności ze stanem faktycznym,
- organizację pracy kierowcy zgodnie z przepisami.
Ważne: Orzecznictwo wskazuje, że odpowiedzialność, o której mowa w tym przepisie, ma charakter obiektywny. Oznacza to, że brak wymaganych dokumentów podczas kontroli jest podstawą do nałożenia kary, niezależnie od tego, czy przedsiębiorca dołożył wszelkich możliwych starań, by wyposażyć w nie pracownika. A zatem, nawet gdyby przedsiębiorca udowodnił, że zrobił wszystko, aby zapewnić kierowcy dostęp do dokumentacji przewozowej, nie jest to podstawą do zwolnienia go z odpowiedzialności (wyrok NSA z 13 maja 2008 r., sygn. akt II GSK 105/08).
Przedsiębiorca, za naruszenie obowiązku wyposażenia kierowcy w określone w przepisach dokumenty, może zostać ukarany administracyjną karą pieniężną zgodnie ze stawkami określonymi w załączniku nr 3 ustawy o transporcie drogowym. Ustawodawca przewidział tu karę w wysokości 500 zł – za każdy brakujący dokument.
Czy przewoźnik może uchylić się od odpowiedzialności i nałożenia kary pieniężnej?
Jedyne przesłanki, których zaistnienie pozwalałoby przewoźnikowi uniknąć kary, wynikają z art. 92c ustawy o transporcie drogowym.
Zgodnie z tym przepisem, nie można wszczynać postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie należy umorzyć, gdy:
- okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
- za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
- od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
W praktyce jednak, odnośnie do braków w dokumentacji, przepis ten ma bardzo ograniczone zastosowanie i rzadko pozwala przewoźnikowi uniknąć kary. Wykrycie braków w dokumentacji nie jest traktowane jako zdarzenie „niezależne od przewoźnika”, tylko jako wynik błędów organizacyjnych.
Czy za brak dokumentów można ukarać również kierowcę?
To, że odpowiedzialność za dokumentację przewozową spoczywa na przewoźniku, nie oznacza, że kierowca pozostaje całkowicie bezkarny. Zgodnie bowiem z art. 92 ustawy o transporcie drogowym, kierujący wykonujący przewóz drogowy z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze grzywny w wysokości do 2000 złotych. Orzekanie w sprawie nałożenia grzywny następuje w jego przypadku w trybie określonym w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, a wykaz możliwych naruszeń zawiera załącznik nr 1 ustawy o transporcie drogowym.
W załączniku nr 1 nie zabrakło odniesienia także do art. 87 ustawy o transporcie drogowym. Kierowcy, za nieokazanie podczas kontroli drogowej dokumentów takich jak wypis z zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, wypis z licencji, świadectwo kierowcy czy zapisy odręczne i wydruki za dni podlegające kontroli, grozi mandat karny w wysokości od 150 zł do nawet 1500 zł. Jeśli kierowca odmówi jego przyjęcia, sprawa trafia do sądu rejonowego.
Skoro samym kierowcom również grożą sankcje z tytułu nieokazania wymaganych do danego rodzaju przewozów dokumentów, oznacza to, że nie powinni oni pozostawać w tej kwestii całkowicie bierni. Ich obowiązkiem jest zadbać o to, by posiadać przy sobie wszelkie potrzebne dokumenty i być w stanie okazać je podczas spotkania z inspektorami.
Kontrola kierowcy – obowiązki pracodawcy
Konieczność wyposażenia kierowcy w szereg dokumentów, o których mowa w art. 87 ustawy o transporcie drogowym, to tylko część działań, jakie powinien podjąć przedsiębiorca na wypadek kontroli kierowcy. Obowiązki pracodawcy to również:
- merytoryczne przygotowanie swoich pracowników na taką kontrolę – zaznajomienie ich z możliwym przebiegiem kontroli, ich prawami oraz obowiązkami;
- umożliwienie kierowcy kontaktu z siedzibą firmy w razie kontroli drogowej, aby przed zakończeniem kontroli przedstawić wszelkie dowody, których obecności nie stwierdzono w pojeździe lub aby m.in. uzyskać dostęp do tłumacza (jeśli kontrola odbywa się poza granicami Polski);
- przechowywanie przez okres jednego roku, licząc od dnia otrzymania, przekazanych mu przez organy kontrolne dokumentów i protokołów z wyników kontroli w zakresie czasu jazdy i czasu postoju, obowiązkowych przerw i czasu odpoczynku kierowców.
Jeśli dokumenty przewozowe i kontrole drogowe to obszary, które przysparzają Ci sporo stresu i trudności, zapraszamy do kontaktu z zespołem LEGALTRANS. Możemy wspierać Cię na szereg różnych sposobów, począwszy od stałej lub doraźnej obsługi prawnej, przez wsparcie podczas kontroli, po szkolenia dla kierowców zawodowych.
