Piastując wysokie stanowiska w firmie transportowej, musisz zdawać sobie sprawę z tego, jak kształtuje się odpowiedzialność zarządu w transporcie. Mimo że spółka z o.o. zdaje się z pozoru bezpieczną i korzystną formą prowadzenia działalności, nie oznacza to, że członkowie zarządu nie odpowiadają w ani jednym przypadku. Taka sytuacja może mieć miejsce, na co wskazuje bezpośrednio art. 299 KSH.
Firma transportowa w formie spółki z o.o. – ogólne zasady odpowiedzialności
Spółka z o.o., będąca spółką kapitałową (podobnie jak spółka akcyjna), stanowi osobny byt prawny. Dlatego właśnie jedna z podstawowych zasad, jaka opisuje tę formę prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce i została wyrażona w art. 151 § 4 KSH, brzmi: wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki.
Spółka ma swoją własną osobowość prawną i własny majątek (majątek spółki, który nie jest tożsamy z majątkiem wspólników), którym odpowiada za zobowiązania spółki. W praktyce zatem wierzyciele mogą dochodzić roszczeń z majątku spółki. Osobisty majątek wspólników podlega ochronie, a sami wspólnicy odpowiadają tylko do wysokości wniesionych udziałów.
Jak wygląda odpowiedzialność zarządu w transporcie?
Odpowiedzialność w zarządzie jest szeroka i wielopłaszczyznowa. Członkowie zarządu odpowiadają bowiem za kwestie operacyjne, księgowe i rachunkowe, administracyjne, cywilne, karne czy karnoskarbowe, a w przypadku działalności TSL – również za przestrzeganie zasad wykonywania transportu drogowego.
Wynika to z faktu, że to właśnie zarząd, na mocy art. 201 § 1 KSH, jest zobowiązany do tego, by prowadzić sprawy spółki i reprezentować ją na zewnątrz. Powinien także dbać o to, by działalność spółki była zgodna z prawem oraz spełniała wymogi branżowe (w transporcie są to m.in. licencje i zezwolenia na wykonywanie przewozów drogowych, cieszenie się dobrą reputacją, zabezpieczenie finansowe).
Zarząd, choć najczęściej nie wykonuje bezpośrednio przewozów drogowych, odpowiada ponadto za zapewnienie wewnętrznych procedur i nadzoru nad przestrzeganiem tych wymogów. W praktyce oznacza to, że to zarząd powinien wdrożyć procedury compliance TSL (np. regularne szkolenia personelu, audyty dokumentów, przypominanie o terminach) tak, aby firma działała zgodnie z prawem, co zapewnia jej ochronę przed sankcjami.
Kiedy zarząd może zostać pociągnięty do odpowiedzialności?
Kluczowym dla odpowiedzialności zarządu w transporcie przepisem pozostaje przede wszystkim art. 299 KSH. Wprowadza on bowiem wyjątkowy przypadek, w którym zarząd może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za zobowiązania spółki (odpowiedzialność subsydiarna, uzupełniająca).
Ważne: Taka sytuacja może mieć miejsce tylko na etapie postępowania egzekucyjnego, gdy egzekucja przeciwko spółce stanie się bezskuteczna. Wtedy też członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.
Odpowiedzialność solidarna polega na tym, że wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia od wszystkich członków zarządu, od wybranych z nich lub tylko od jednego, a spełnienie świadczenia przez któregokolwiek zwalnia pozostałych.
To, co warto wiedzieć, w kontekście art. 299 KSH, to fakt, że:
- odpowiedzialność, o której mowa w tym przepisie, ma charakter odszkodowawczy (odpowiedzialność odszkodowawcza deliktowa, oparta na zasadzie winy);
- odpowiedzialność tę mogą ponosić tylko osoby, które wykonywały swój mandat w okresie, w którym powinien zostać zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki (wyrok SN z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt IV CSKP 29/21);
- to wierzyciel (wierzyciele) spółki jest zobowiązany wskazać, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna – nie musi jednak wszczynać postępowania egzekucyjnego (czasami może wystarczyć samo postępowanie o wyjawienie majątku, które wykaże, że spółka nie jest wypłacalna);
- podstawowymi przesłankami do uruchomienia odpowiedzialności członków zarządu są: bezskuteczność prowadzonej przeciwko spółce egzekucji, niezgłoszenie w terminie wniosku o upadłość, wina członka zarządu oraz powstanie szkody dla wierzyciela (jest to jednak szkoda domniemana);
- istnieją także przesłanki zwalniające (egzoneracyjne), które pozwalają członkowi zarządu uchylić się od odpowiedzialności solidarnej).
Czy członek zarządu może uchylić się od odpowiedzialności?
Tak, członek zarządu, gdy zaistnieją ustawowe przesłanki egzoneracyjne, może uchylić się od odpowiedzialności nakładanej na niego na mocy art. 299 KSH.
Do przesłanek tych należy wykazanie przez członka zarządu, że:
- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu; lub
- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, lub
- pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.
Ważne: Odpowiedzialność zarządu w transporcie jest wyłączona w przypadku niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego – jeśli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji.
Za co mogą być w rzeczywistości nałożone kary dla zarządu firmy transportowej?
W przypadku przedsiębiorstwa przewozowego trzeba podkreślić, że kary dla zarządu firmy transportowej grożą m.in. za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Co do zasady, na mocy art. 92a ustawy o transporcie drogowym, podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie. Szczegółowy wykaz możliwych naruszeń wraz z grożącymi za nie karami administracyjnymi znalazł się w załączniku nr 3 tej ustawy.
Przewoźnik będzie odpowiadać w szczególności za wykonywanie przewozów drogowych bez wymaganych licencji i zezwoleń, naruszenie przepisów dotyczących czasu pracy i odpoczynku kierowców i używania tachografów, wykresówek lub kart kierowców, a także przekroczenie dopuszczalnej masy, wymiarów i nacisków osi pojazdów.
Ponadto członkowie zarządu mogą zostać ukarani za naruszenia prawa pracowniczego. Przykładowo Kodeks pracy (art. 281–283) przewiduje kary finansowe za brak terminowych wypłat wynagrodzeń, niezapewnienie przerw lub urlopów, niezgłoszenie pracownika do ZUS czy łamanie zasad BHP. Zarząd ponosi również odpowiedzialność na gruncie Kodeksu karnego skarbowego za m.in. nieujawnianie podstaw opodatkowania, fałszowanie faktur lub oświadczeń podatkowych, uchylanie się od wpłacenia podatku czy niedokonanie wymaganych zgłoszeń.
Chcesz mieć pewność, że w Twojej firmie transportowej wszystko jest pod kontrolą? Skorzystaj ze wsparcia naszej kancelarii transportowej LEGALTRANS, która może przeprowadzić dla Ciebie audyt firmy transportowej pod kątem compilance TSL lub regularnie wspierać Cię w zarządzaniu przedsiębiorstwem w ramach stałej obsługi prawnej TSL.
