Doznałeś szkody w transporcie międzynarodowym? Pamiętaj w takim razie, by działać natychmiast i nie zwlekać z dochodzeniem roszczeń od dłużnika, ponieważ roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Terminy są tu w dodatku krótkie, dlatego czas zdecydowanie gra na Twoją niekorzyść. Po jakim czasie następuje przedawnienie roszczeń CMR, jakie pociąga za sobą skutki i co powinieneś zrobić, by nie stracić swojej szansy na odzyskanie zaległości?
Co to oznacza, że roszczenia się przedawniają? Skutki przedawnienia roszczeń
Roszczenia majątkowe, takie jak np. obowiązek zapłaty odszkodowania za wyrządzoną szkodę lub określonej sumy pieniężnej wynikającej z faktury, ulegają przedawnieniu. Oznacza to, że po upływie określonego czasu wierzyciel nie może skutecznie dochodzić należnego roszczenia, a dłużnik ma prawo w legalny sposób uchylić się od obowiązku spełnienia świadczenia, powołując się właśnie na zarzut przedawnienia.
Ważne: To, że roszczenie się przedawniło, nie jest jednoznaczne z tym, że przestało ono istnieć, zostało wymazane czy też wygasło. Wciąż funkcjonuje, jednak przeobraża się w tzw. zobowiązanie naturalne. Istotą zobowiązań naturalnych pozostaje z kolei to, że nie mogą być one przymusowo ściągane na drodze sądowej.
Po przedawnieniu roszczenia to zatem od dobrej woli dłużnika będzie zależeć, czy zdecyduje się on, aby jednak zrzec się powoływania na zarzut przedawnienia i tym samym zaspokoić wierzyciela. Wierzyciel nie dysponuje natomiast już żadnymi środkami prawnymi, które pozwalałyby mu przymusowo wyegzekwować dług.
Od samego początku powinien on dlatego wykazywać aktywność i dążyć do tego, by odzyskać swoją należność. Bezczynność czy też opieszałość wierzyciela mogą bowiem doprowadzić do tego, że straci on tę możliwość.
Przedawnienie roszczeń CMR – terminy roszczeń transport międzynarodowy
Terminy przedawnienia są zróżnicowane i zależą przede wszystkim od rodzaju i charakteru roszczenia.
W transporcie są one wyjątkowo krótkie, ponieważ przedawnienie roszczeń CMR następuje co do zasady już po upływie jednego roku, na co wskazuje wprost art. 32 ust. 1 Konwencji CMR.
Ważne: Istnieje jednak wyjątek od powyższej reguły. Jeśli dłużnikowi można przypisać zły zamiar lub niedbalstwo, które według prawa obowiązującego sąd rozpatrujący sprawę uważane jest za równoznaczne ze złym zamiarem, termin przedawnienia wynosi wtedy nie rok, a 3 lata.
Konwencja CMR podkreśla w dodatku, że roszczenie przedawnione nie może być więcej podnoszone, nawet w postaci wzajemnego powództwa lub zarzutu.
Przedawnienie roszczeń CMR – jakie roszczenia są objęte zakresem Konwencji?
Konwencja CMR odnosi się głównie do szkód w towarze i opóźnień w dostawie.
Jeśli przyczyna roszczenia jest inna, czyli dane zagadnienie nie jest objęte wprost zakresem Konwencji, jej przepisy mogą nie znaleźć zastosowania. Konieczne będzie wtedy sięgnięcie np. do przepisów prawa krajowego przewoźnika, które dla danego przypadku mogą przewidywać jeszcze krótsze terminy przedawnienia roszczeń.
Sądy interpretują jednak tego rodzaju sprawy różnie, czego przykładem jest m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2017 r., sygn. akt II CSK 242/16, w którym to Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. W sprawie tej sądy niższych instancji przez długi czas przyjmowały, że roszczenia niezwiązane wprost ze szkodą w towarze lub opóźnieniem (w omawianym przypadku był to brak dokumentu celnego T1) wypadają poza zakres CMR, co skutkowało w tym konkretnym przypadku zastosowaniem 6-miesięcznego terminu przedawnienia z art. 78 Prawa przewozowego. Dopiero Sąd Najwyższy skorygował tę wykładnię, wskazując, że art. 32 CMR obejmuje wszelkie roszczenia pozostające w związku z umową przewozu międzynarodowego (nie tylko te wprost unormowane w Konwencji), co znajduje odzwierciedlenie także w orzecznictwie sądów europejskich.
Odpowiedzialność przewoźnika – czas na wystąpienie z roszczeniem przez osobę uprawnioną
Dla przedawnienia roszczeń CMR istotny jest moment, od którego liczony będzie ten czas.
Konwencja precyzuje, że przedawnienie biegnie:
- w przypadkach częściowego zaginięcia, uszkodzenia lub opóźnienia dostawy — począwszy od dnia wydania towaru (np. szkody widoczne przy odbiorze towaru należy zgłosić natychmiast, bo od tego dnia zaczyna biec roczny termin);
- w przypadkach całkowitego zaginięcia towaru – począwszy od 30. dnia po upływie umówionego terminu dostawy, albo, jeśli termin nie był umówiony – począwszy od 60. dnia po przyjęciu towaru przez przewoźnika (np. jeśli towar miał dotrzeć do klienta 15 kwietnia, roszczenie z tytułu jego zaginięcia można zgłosić do 15 maja);
- we wszystkich innych przypadkach – począwszy od upływu 3-miesięcznego terminu od dnia zawarcia umowy przewozu.
Dzień początkowy, od którego liczy się termin przedawnienia (np. dzień wydania przesyłki czy 30./60. dzień) nie wlicza się do terminu przedawnienia. Trzeba o tym pamiętać przy dokładnym liczeniu dni, ponieważ błędy w ustaleniu początku terminu mogą doprowadzić do nieświadomego upływu roku lub 3 lat i utraty prawa do obrony.
Przykładowo, jeśli termin dostawy przypadał na 15 kwietnia, pierwszy dzień liczenia terminu to 16 kwietnia. Oznacza to, że 30-dniowy termin upłynie 15 maja. Od tego momentu zaczyna biec przedawnienie.
Czy bieg przedawnienia roszczeń CMR można wstrzymać?
W pewnych przypadkach biegnący już licznik terminu przedawnienia może zostać zapauzowany. A jeśli termin ten jeszcze nie zaczął biec, można opóźnić jego rozpoczęcie.
Sytuację tę przewiduje art. 32 ust. 2 Konwencji CMR. Będzie mieć to miejsce, gdy złożysz reklamację na piśmie. Wtedy bieg przedawnienia ulega zawieszeniu. Szczegółowe zasady wnoszenia reklamacji w transporcie międzynarodowym reguluje art. 30 Konwencji CMR. Istotny jest tu przede wszystkim podział na braki/uszkodzenia widoczne i niewidoczne gołym okiem, które determinują terminy na wniesienie ewentualnych zastrzeżeń.
Zegar rusza ponownie dopiero wtedy, gdy przewoźnik pisemnie odrzuci reklamację i zwróci Ci dokumenty, które do niej dołączyłeś.
- Jeśli przewoźnik przyjął reklamację tylko częściowo, termin przedawnienia biegnie tylko dla tej części, której nie uznał.
- Kto twierdzi, że reklamacja została złożona lub odrzucona, ten musi to udowodnić (np. potwierdzenie odbioru, korespondencja e-mail).
- Jeśli złożysz kolejną reklamację w tej samej sprawie, nie zatrzymuje ona biegu przedawnienia po raz kolejny. Liczy się tylko pierwsza reklamacja.
Wszystkie inne sposoby zawieszenia lub przerwania przedawnienia (np. wniosek do sądu, ugoda) reguluje prawo kraju, w którym toczy się sprawa, czyli np. polskie przepisy, jeśli sprawa jest w Polsce.
Ważne: Warto pamiętać, że w odróżnieniu od krajowego prawa przewozowego, na gruncie Konwencji CMR procedura reklamacyjna nie jest obowiązkowa. Oznacza to, że uprawniony, gdyby zechciał, może od razu skierować sprawę do sądu. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że pisemna reklamacja zawiesza bieg terminu przedawnienia, a przy tym pozwala uniknąć czasochłonnej potyczki przed sądem, rezygnacja z niej może nie okazać się dobrym wyborem.
Jeśli potrzebujesz profesjonalnego wsparcia w likwidacji szkód transportowych i dochodzeniu należnych roszczeń, czy to na gruncie prawa międzynarodowego, czy krajowego, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią transportową LEGALTRANS. Im szybciej zareagujesz i powierzysz nam swoją sprawę, tym większe szanse na to, że Twoje roszczenia uda się zaspokoić bez ryzyka ich przedawnienia i walki z czasem!
Źródło: https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/OrzeczeniaHTML/ii%20csk%20242-16-1.docx.html
