Transport odpadów, nie tylko na terenie Polski, ale także innych krajów UE, jest ściśle regulowany prawnie i co do zasady wymaga uzyskania dodatkowych zezwoleń. Przewoźnicy, którzy specjalizują się w tego rodzaju usługach, poza przestrzeganiem ogólnych przepisów dotyczących transportu drogowego, muszą w związku z tym uważać również na regulacje, jakim podlegają same odpady. Jakie przepisy UE dotyczą transportu odpadów i jakie obowiązki przewoźnika z nich wynikają?
Wykonywanie działalności transportowej w zakresie transportu odpadów wymaga w Polsce uzyskania wpisu do rejestru BDO – rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami. Podstawę stanowi w tym przypadku art. 50 ust. 1 pkt 5 ustawy o odpadach. Wpis ten jest także podstawą do transportowania odpadów do lub przez terytorium innych państw UE.
Transport odpadów – przepisy UE
Na poziomie unijnym głównym aktem regulującym przewóz odpadów jest Rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 (tzw. Waste Shipment Regulation), które wprowadza procedury notyfikacji i kontroli przemieszczania odpadów między państwami członkowskimi UE oraz eksportu/importu spoza UE.
Rozporządzenie to stosuje się do przemieszczania odpadów:
- pomiędzy państwami członkowskimi, na terytorium Wspólnoty lub z tranzytem przez państwa trzecie;
- przywożonych do Wspólnoty z państw trzecich;
- wywożonych ze Wspólnoty do państw trzecich;
- przewożonych w ramach tranzytu przez terytorium Wspólnoty, na trasie z oraz do państw trzecich.
Ważne: Rozporządzenie to obowiązuje obecnie, jednak taki stan rzeczy nie utrzyma się długo. Wkrótce zastąpi je bowiem Rozporządzenie nr 2024/1157, przyjęte 11 kwietnia 2024 r. (opublikowane 30 kwietnia 2024 r.), które weszło w życie 20 maja 2024 r. Większość jego przepisów zacznie być stosowana od 21 maja 2026 r. (z wyjątkiem tych, dotyczących eksportu, które będą obowiązywać od 21 maja 2027 r.). Do tego czasu nadal wiążące są jednak przepisy Rozporządzenia nr 1013/2006.
Celem nowego Rozporządzenia nr 2024/1157 jest w szczególności wzmocnienie egzekwowania prawa, aby zapobiegać nielegalnemu przemieszczaniu odpadów w obrębie UE, a także z UE do państw trzecich oraz zwiększenie możliwości śledzenia przesyłów odpadów na terenie UE, ułatwienie ich recyklingu i ponownego wykorzystania.
Procedury stosowane w transporcie odpadów wewnątrz UE
Procedury obowiązujące przy transporcie odpadów na terenie UE są różne i zależą one przede wszystkim od:
- rodzajów odpadów,
- przewidywanego sposobu ich przetwarzania oraz
- kraju przeznaczenia.
Przykładowo, w odniesieniu do odpadów, które mają zostać unieszkodliwione lub odpadów niebezpiecznych i większości odpadów zmieszanych, stosuje się tzw. procedurę uprzedniego zgłoszenia i uzyskania zgody.
Konieczne jest tym samym uzyskanie zgody na przewóz takich odpadów od wszystkich krajów objętych takim transportem – kraju pochodzenia odpadów, krajów, przez które będzie odbywać się tranzyt oraz kraju przeznaczenia. Co więcej, w przypadku wszystkich przemieszczeń odpadów, które podlegają obowiązkowi zgłoszenia, przepisy UE dotyczące transportu odpadów wymagają zawarcia przez zgłaszającego i odbiorcę umowy w sprawie odzysku lub unieszkodliwiania zgłaszanych odpadów oraz ustanowienia gwarancji finansowej.
Ważne: W Polsce, na mocy ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, organem odpowiedzialnym za wykonanie Rozporządzenia nr 1013/2006, jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska. To on pozostaje właściwy w sprawie udzielania zgód na przywóz odpadów na teren kraju, wywóz odpadów poza teren kraju oraz tranzyt odpadów przez teren kraju.
Transport odpadów na terytorium UE – obowiązki przewoźnika
Jeśli do transportu towarów ma zastosowanie procedura uprzedniego zgłoszenia i uzyskania zgody, po wyrażeniu przez zainteresowane, właściwe organy zgody na zgłoszone przemieszczanie, wszystkie uczestniczące w nim przedsiębiorstwa mają obowiązek wypełnić dokument przesyłania i zachować ich kopię. Dokument przesyłania towarzyszy następnie każdemu transportowi, podobnie jak dokument zgłoszeniowy, który zawiera pisemne zgody oraz warunki określone przez zainteresowane właściwe organy.
Wzory zarówno dokumentu zgłoszeniowego, jak i dokumentu przesyłania zawiera załącznik IA i IB Rozporządzenia nr 1013/2006, wraz ze szczegółowymi instrukcjami, jak należy je uzupełnić. W dokumencie zgłoszeniowym, poza danymi przewoźnika, powinien znaleźć się w szczególności dowód, że przewoźnik mający transportować odpady na terytorium UE, jest zarejestrowany w zakresie przesyłania odpadów (takim dowodem może być np. oświadczenie o dokonaniu takiej rejestracji). Natomiast w momencie przejęcia przesyłki przewoźnik lub jego przedstawiciel zobowiązany jest do wprowadzenia, w dokumencie przesyłania, informacji dotyczących środków transportu i podania daty przekazania.
Jeśli transport odpadów odnosi się do ich wywozu do państw EFTA czy państw, w których obowiązuje decyzja OCED, obowiązkiem przewoźnika jest dostarczenie kopii dokumentu przesyłania do urzędu celnego wywozu i urzędu celnego wyprowadzenia ze Wspólnoty. Przepisy UE nakładają więc na przewoźnika obowiązek posiadania i przekazywania dokumentów ruchu.
Przepisy UE w zakresie transportu odpadów a kary pieniężne
Przepisy UE nakazują państwom członkowskim zapewnić skuteczne sankcje za naruszenia. Artykuł 50 Rozporządzenia nr 1013/2006 stanowi, że muszą one przewidzieć kary za nielegalne przewozy i zapewnić, by były one „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”. Samo rozporządzenie nie określa jednak stawek tych kar – obliguje do tego ustawodawstwo krajowe.
W tym celu musimy więc sięgnąć do ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów, która to określa postępowanie i organy właściwe do wykonania zadań z zakresu międzynarodowego przemieszczania odpadów wynikających z Rozporządzenia nr 1013/2006 oraz kary pieniężne za naruszanie obowiązków w zakresie międzynarodowego przemieszczania odpadów.
Kary pieniężne, jakie przewiduje ta ustawa, to m.in.:
- kara pieniężna w wysokości od 10 000 do 1 000 000 zł dla odbiorcy odpadów przemieszczanych nielegalnie,
- kara pieniężna w wysokości od 10 000 do 1 000 000 zł dla zgłaszającego lub podmiotu zobowiązanego do dokonania zgłoszenia, który dokonał nielegalnego przemieszczania odpadów,
- kara pieniężna w wysokości od 5000 do 100 000 zł dla transportującego odpady, jeśli ten dopuścił się naruszeń takich jak brak realizacji przewozu ustaloną trasą, brak wzmianki w zezwoleniu jako przewoźnik odpadów, naruszenie warunków dotyczących rodzaju opakowania odpadów, dokonanie przewozu z niewypełnionym prawidłowo lub niepodpisanym dokumentem przesyłania.
W Polsce kary te nakłada, w drodze decyzji, Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska. Przy ustalaniu ich wysokości powinien on uwzględnić w szczególności ilość, rodzaj i charakter odpadów, w tym możliwość zagrożeń dla ludzi i środowiska powodowanych przez te odpady oraz okoliczności uprzedniego naruszenia przepisów ustawy i rozporządzenia nr 1013/2006.
Wykonanie kary pieniężnej jest zawieszone do czasu uprawomocnienia się decyzji. Gdy do takiego uprawomocnienia dojdzie, karę należy uiścić w terminie 14 dni. Wnosi się ją na rachunek WIOŚ, który wydał decyzję.
Źródła:
https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/
https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/miedzynarodowe-przemieszczanie-odpadow-17362958
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02006R1013-20250101
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20130000021/U/D20130021Lj.pdf
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:02024R1157-20250109
