Transport towarów wartościowych wymaga zachowania szczególnych zasad ostrożności i bezpieczeństwa. Przewóz drogocennych przesyłek wiąże się dlatego dla każdego przewoźnika ze zwiększonym ryzykiem TSL, na które musi być on przygotowany. Jakim zasadom podlega transport towarów wartościowych i jak zadbać o zabezpieczenie takiego ładunku?
Czym są towary wartościowe?
Towary wartościowe to nie tylko towary o znacznej wartości rynkowej, takie jak np. biżuteria, elektronika, kamienie szlachetne. Do grupy tej mogą należeć również przedmioty mające wysoką wartość historyczną, kulturalną, intelektualną bądź naukową (np. dzieła sztuki, eksponaty muzealne, maszyny high technology, wyroby związane z przemysłem farmaceutycznym). Towarem wartościowym będą ponadto rzeczy unikatowe, występujące w ograniczonych ilościach lub w pojedynczych egzemplarzach, np. prototypy maszyn.
Jakie przepisy regulują transport towarów wartościowych?
Zarówno polska ustawa przewozowa, jak i Konwencja CMR nie zawierają specjalnych przepisów odnoszących się do towarów wartościowych. Nie wyodrębniają one także transportu towarów wartościowych jako jednego ze specyficznych rodzajów przewozu. A to oznacza, że w przeważającej mierze będziemy sięgać tu do ogólnych przepisów przewozowych.
Nie oznacza to jednak, że na gruncie prawa krajowego i międzynarodowego transport drogocennych przesyłek został całkowicie pominięty. Oba akty prawne przewidują bowiem możliwość złożenia przez nadawcę deklaracji wartości przewożonych rzeczy, która znajduje zastosowanie w szczególności przy przewozach bardziej wartościowych przedmiotów.
Deklaracja wartości przewożonych rzeczy w Konwencji CMR
W art. 24 Konwencji CMR nadawcy przyznano uprawnienie do zadeklarowania, że wartość towaru przekracza kwotę będącą górną granicą odszkodowania (czyli 8,33 jednostki rozrachunkowej za 1 kilogram brakującej wagi brutto). W takim przypadku kwota zadeklarowana zastępuje tę granicę, jednak powinna być ona racjonalna, a nie wyssana z palca. Deklaracja wartości przewożonych rzeczy musi znaleźć się w liście przewozowym, a jej ustanowienie odbywa się za dodatkową opłatą.
Uczulamy przewoźników, by uważali oni na sposób zadeklarowania wartości przewożonych rzeczy i należne z tego tytułu dodatkowe wynagrodzenie, ponieważ czasami zdarza się, że wzmianki o niej znajdują się w innych dokumentach przewozowych. Przegapienie takiej informacji może spowodować, że m.in. zapomnisz o doliczeniu dodatkowej opłaty.
Poza deklaracją wartości przewożonych rzeczy nadawca ma też prawo złożyć deklarację specjalnego interesu w dostawie, na takich samych zasadach jak powyższe (art. 26 Konwencji CMR).
Ważne: Skorzystanie przez nadawcę z uprawnień przewidzianych w art. 24 i art. 26 Konwencji CMR skutkuje rozszerzeniem odpowiedzialności przewoźnika za szkody transportowe. Osoba uprawniona może żądać wtedy odszkodowania wyższego niż wynikające z art. 23 ust. 3 Konwencji CMR, które to bez zadeklarowania wyższej wartości mogłoby nie wystarczyć na ewentualne pokrycie szkód transportowych.
Deklaracja wartości przewożonych rzeczy w ustawodawstwie krajowym
O deklaracji wartości przewożonych rzeczy mówią też przepisy krajowe, w art. 40 ustawy Prawo przewozowe. Z artykułu tego wynika, że jeśli wartość przewożonych rzeczy nie została wskazana na rachunku sprzedawcy lub dostawcy ani w cenniku, nadawca może zadeklarować ich wartość w liście przewozowym.
Przewoźnik może sprawdzić zgodność deklarowanej wartości z rzeczywistą i wnieść ewentualnie zastrzeżenia. Gdyby doszło do sporu co do wysokości deklarowanej wartości przesyłki, nadawca może zażądać, aby jej wartość określił rzeczoznawca. Jeśli deklarowana wartość przewyższa więcej niż o 20% wartość ustaloną przez rzeczoznawcę, koszty ekspertyzy ponosi nadawca.
W razie utraty przesyłki z zadeklarowaną wartością osobie uprawnionej przysługuje odszkodowanie w wysokości deklarowanej, a w razie ubytku – co do zasady w odpowiedniej części.
Jakie są ryzyka TSL związane z transportem towarów wartościowych?
Transport towarów wartościowych wiąże się z podwyższonym ryzykiem na każdym etapie realizacji usługi – od momentu przyjęcia ładunku aż po jego wydanie odbiorcy. Najbardziej oczywistym zagrożeniem jest kradzież, w tym kradzież z włamaniem, rozbój lub przejęcie ładunku podczas postoju pojazdu. Towary o wysokiej wartości, takie jak elektronika, biżuteria czy farmaceutyki, są szczególnie atrakcyjne dla zorganizowanych grup przestępczych, które często działają w sposób zaplanowany i wykorzystują słabe punkty w zabezpieczeniach transportu.
Równie istotnym ryzykiem jest uszkodzenie ładunku, wynikające z niewłaściwego pakowania, braku odpowiedniego zabezpieczenia w pojeździe lub nieprzestrzegania szczególnych warunków przewozu (np. temperatury, wilgotności). W przypadku towarów wartościowych nawet drobne uszkodzenie może skutkować znaczną stratą finansową lub utratą wartości handlowej produktu.
Nie można też pominąć ryzyka prawnego i finansowego. Odpowiedzialność przewoźnika – zarówno na gruncie prawa przewozowego, jak i Konwencji CMR – obejmuje cały okres sprawowania pieczy nad towarem. W razie szkody przewoźnik może zostać obciążony wysokim odszkodowaniem, zwłaszcza gdy wartość ładunku została zadeklarowana lub gdy zakres ubezpieczenia nie odpowiada rzeczywistemu ryzyku.
Dodatkowym zagrożeniem są błędy formalne, takie jak nieprawidłowo wypełniona dokumentacja przewozowa czy brak ustaleń dotyczących wartości towaru, które znacząco utrudniają obronę interesów przedsiębiorcy w razie sporu.
Jak powinno wyglądać zabezpieczenie ładunku wartościowego?
Zabezpieczenie ładunku wartościowego powinno być wielopoziomowe i dostosowane do rodzaju przewożonego towaru oraz trasy transportu. Podstawą jest prawidłowe i profesjonalne pakowanie, które chroni towar przed uszkodzeniem mechanicznym, wpływem warunków atmosferycznych i dostępem osób trzecich. Opakowania powinny być trwałe, plombowane i – w miarę możliwości – utrudniające szybkie rozpoznanie zawartości.
Kolejnym kluczowym elementem jest zabezpieczenie pojazdu i samego procesu transportu. W praktyce oznacza to stosowanie systemów monitoringu GPS, umożliwiających bieżące śledzenie trasy pojazdu, a także elektronicznych plomb, zamków i alarmów reagujących na nieuprawnione otwarcie przestrzeni ładunkowej. Istotne znaczenie ma również planowanie trasy z uwzględnieniem bezpiecznych miejsc postoju oraz ograniczenie nieplanowanych przerw w transporcie.
Nieodłącznym elementem zabezpieczenia ładunku wartościowego są także procedury organizacyjne i ubezpieczeniowe. Przewoźnik i zleceniodawca powinni jasno określić w dokumentach przewozowych wartość towaru, warunki jego przewozu i zakres odpowiedzialności stron. Absolutnym „must have” jest odpowiednio dobrane ubezpieczenie OCP (rozszerzone o klauzulę z art. 24 Konwencji CMR / art. 40 ustawy Prawo przewozowe) oraz, w wielu przypadkach, dodatkowe ubezpieczenie cargo.
Transport towarów wartościowych pod nadzorem prawnym kancelarii LEGALTRANS
Jeśli wykonujesz transport towarów wartościowych lub zamierzasz rozszerzyć swoją dotychczasową działalność o ten obszar, skorzystaj ze wsparcia prawnego kancelarii LEGALTRANS. Nasz zespół nie tylko zapewni Ci merytoryczną pomoc i zgodność z obowiązującymi przepisami, ale i poinformuje Cię o wszystkich ryzykach TSL związanych z tego rodzaju przewozami, a także pomoże w znalezieniu w pełni chroniącego Twoje interesy ubezpieczenia transportowego.
