W polskim obrocie prawnym możesz zetknąć się z pojęciem spółki cichej. Na próżno szukać jednak o niej informacji w przepisach Kodeksu spółek handlowych, co sugeruje, że nie jest to ani spółka osobowa, ani kapitałowa. Czym w takim razie jest spółka cicha? Kiedy się ją zawiera i w jakim celu?
Spółka cicha – co to jest? Geneza spółki cichej i jej cel
Spółka cicha nie jest dziś spółką w ścisłym znaczeniu tego słowa, mimo że kiedyś była jedną z dopuszczalnych form prowadzenia działalności gospodarczej i miała swoje ustawowe umocowanie – w Kodeksie handlowym z 1934 r. Wszystko zmieniło się jednak wraz z wejściem w życie ustawy Kodeks cywilny w 1964 r.
Od tego momentu spółkę cichą wykreślono z Kodeksu handlowego i stała się ona jedną z umów nienazwanych. Oznacza to, że stosuje się do niej przepisy ogólne, ponieważ nie odnoszą się do niej żadne konkretne, szczegółowe regulacje. Spółka cicha jest więc umową – umową nienazwaną, zawieraną na zasadzie swobody umów. Najczęściej porównuje się ją z umową o przedsięwzięcie.
Pojawia się jednak zasadnicze pytanie: czemu służy spółka cicha? Po co zawiera się taką umowę?
Spółka cicha służy przede wszystkim anonimowemu inwestowaniu w inną firmę lub konkretne przedsięwzięcie. Umowę taką zawiera się między wspólnikiem jawnym, prowadzącym we własnym imieniu działalność gospodarczą a wnoszącym wkład wspólnikiem cichym (lub wspólnikami – może być ich więcej niż jeden), który nie ujawnia się jednak na zewnątrz. Istotą spółki cichej jest więc relacja między przedsiębiorcą prowadzącym działalność we własnym imieniu a wspólnikiem cichym wnoszącym wkład. W zamian za wniesienie wkładu wspólnik cichy otrzymuje natomiast udział w zyskach spółki.
Umowa spółki cichej – co powinno się w niej znaleźć?
W związku z tym, że spółka cicha nie ma swojego umocowania w Kodeksie spółek handlowych ani też w Kodeksie cywilnym, bardzo ważne jest to, by zadbać o treść zawieranej umowy i precyzyjnie uregulować w szczególności:
Wkład wspólnika cichego
Mimo że najczęściej wkład wspólnika cichego ma charakter pieniężny, dopuszczalne jest wniesienie wkładu rzeczowego. Co więcej, przedmiotem wkładu może być też świadczenie usług (pracy). Tego rodzaju wkład rodzi jednak wątpliwości co do partycypacji w stratach, ponieważ na pokrycie strat przeznaczona jest wartość wkładu. Wkład w postaci pracy jest zatem elementem niestandardowym, ale w kontekście swobody umów dopuszczalnym.
Majątek
Z umowy spółki cichej powinno jednoznacznie wynikać, że wspólnik nie może rozporządzać udziałem we wspólnym majątku spółki ani w poszczególnych składnikach tego majątku. W czasie trwania spółki wspólnik nie może domagać się podziału majątku.
Jest to kluczowy element potwierdzający charakter spółki cichej. Wniesienie wkładu przez wspólnika cichego nie prowadzi bowiem do utworzenia jakiegokolwiek rodzaju wspólnoty (rzeczowej czy osobowej), a wspólnik cichy nie ma praw do majątku przedsiębiorcy. Wkład wchodzi do majątku przedsiębiorcy – wspólnika jawnego.
Prawa do zysków i strat
Udział w zyskach jest podstawową cechą spółki cichej. Umowa może również przewidywać partycypację w stratach, choć tradycyjnie wkład wspólnika cichego jest przeznaczony na ich pokrycie.
Zarządzanie i sprawy wewnętrzne
Co do zasady wspólnik cichy jest wyłączony z prowadzenia spraw przedsiębiorstwa i nie ma wpływu na sprawy spółki. Mimo że zasada swobody umów dopuszcza poszerzenie praw wspólnika cichego, to jednak jego aktywne uczestnictwo w decyzjach może wewnętrznie osłabiać anonimowy charakter relacji.
Jeśli te uprawnienia posunęłyby się za daleko i dotyczyłyby na przykład reprezentacji na zewnątrz, mogłoby to prowadzić do zakwalifikowania umowy jako spółki cywilnej. Warto dlatego zabezpieczać się odpowiednimi postanowieniami, wyraźnie wskazującymi, że wspólnik jawny działa jednoosobowo i wyłącznie na własny rachunek w stosunkach zewnętrznych, co ratuje kwalifikację jako spółki cichej.
Niemniej w umowie spółki mogą znaleźć się postanowienia, że wspólnicy uzgadniają lub decydują o wszystkich istotnych sprawach przedsięwzięcia wspólnego z jednoczesnym zastrzeżeniem, że w razie braku decyzji wspólnik jawny może działać samodzielnie, uwzględniając interesy wspólników cichych.
Odpowiedzialność wobec osób trzecich
Za zobowiązania spółki wobec osób trzecich odpowiada wyłącznie wspólnik jawny. Wspólnik cichy odpowiada jedynie wobec wspólnika jawnego za zobowiązania zaciągnięte przez niego. Nie ponosi natomiast odpowiedzialności za zobowiązania przedsiębiorcy wobec wierzycieli.
Wystąpienie (wypowiedzenie) i rozliczenie
Choć w przypadku spółki cichej, której celem jest finansowanie konkretnego działania, roszczenie o rozliczenie wkładu nie jest uzasadnione, zanim to działanie nie zostanie przeprowadzone, strony na zasadzie swobody umów mogą z góry ustalić terminy wypowiedzenia. Możliwe jest też wypowiedzenie ze skutkiem natychmiastowym, z ważnych powodów.
Przy rozwiązaniu spółki przedsiębiorca ma obowiązek rozliczyć się ze wspólnikiem cichym na podstawie bilansu, co obejmuje wkład oraz zyski i straty z ostatniego roku. Należy pamiętać, że rozliczenie polega na wypłaceniu równowartości wkładu, a nie na zwrocie wkładu w sensie prawnym (ponieważ wkład wszedł do majątku przedsiębiorcy).
Spółka cicha – opodatkowanie
Czy znane są spółce cichej podatki? Ze względu na swoją specyficzną konstrukcję i brak powstania odrębnego podmiotu prawnego zawarcie umowy spółki cichej nie prowadzi do powstania dodatkowego obowiązku podatkowego.
Opodatkowaniu podlegają jednak dochody wspólnika cichego z tego tytułu, albo na gruncie ustawy o PIT (jako przychody z innych źródeł), albo ustawy o CIT (jako przychody ze źródeł innych niż zyski kapitałowe). Opodatkowana jest tu oczywiście również działalność gospodarcza wspólnika jawnego – przedsiębiorcy.
Spółka cicha – wady i zalety
Spółka cicha to w pewnych sytuacjach ciekawe i atrakcyjne rozwiązanie zarówno dla wspólników jawnych, jak i cichych. Tym pierwszym pozwala na uzyskanie finansowania i wsparcia inwestorów, bez jednoczesnej utraty niezależności i kontroli nad swoją firmą czy przedsięwzięciem. Dla wspólników cichych zawarcie umowy spółki cichej jest z kolei sposobem na dodatkowe źródło dochodów, z zachowaniem pełnej anonimowości i przy braku konieczności wielkiego zaangażowania oraz ponoszenia odpowiedzialności. Do zalet spółki cichej należy ponadto brak skomplikowanych formalności przy jej zakładaniu i elastyczność umowy.
Z drugiej jednak strony to, co stanowi zalety spółki cichej, przez niektórych może być traktowane jako jej wady. Przykładowo, przez to, że umowa spółki cichej jest umową nienazwaną, nie ma jasnych i precyzyjnych przepisów chroniących strony. Wszystkie zasady muszą być dlatego szczegółowo opisane w umowie, ponieważ w przeciwnym razie będzie wiązać się to z negatywnymi konsekwencjami i problemami w razie powstawania sporów. Co więcej, wspólnikowi cichemu przysługują dość ograniczone prawa w spółce cichej. Jego rola sprowadza się głównie do roli biernego inwestora – może on jedynie kontrolować sytuację finansową na podstawie zapisów w umowie.
Jeśli rozważasz spółkę cichą w transporcie, skontaktuj się z nami i skorzystaj z naszego wsparcia w opiniowaniu umów w obrocie gospodarczym! Pomożemy Ci opracować treść takiej umowy lub przeanalizujemy już istniejące zapisy, aby nic nie zdołało Cię nieprzyjemnie zaskoczyć!
