Transport chłodniczy, polegający na przewozie towarów w temperaturze kontrolowanej, jest jednym z podstawowych i najpopularniejszych rodzajów transportu na świecie. Branża spożywcza, rolnicza, farmaceutyczna, cukiernicza, kosmetyczna czy chemiczna – one korzystają z niego regularnie. Wykonywanie transportu chłodniczego nie jest jednak wcale tak proste. Poza ogólnymi wymogami spoczywającymi na przewoźnikach drogowych w tym przypadku trzeba zadbać również o zgodność z szeregiem innych obostrzeń sanitarnych.
Czym jest transport chłodniczy?
Transport chłodniczy to transport określonych rodzajów towarów, które na całej trasie przejazdu wymagają zachowania specjalnych warunków termicznych i utrzymania odpowiedniej, najczęściej osiągającej niskie wartości temperatury, a czasami i wilgotności. W przeciwnym razie przewożony ładunek mógłby utracić swoje właściwości i stać się całkowicie lub częściowo niezdatny do dalszego użytku. Z tego też powodu i mając na względzie konieczność zachowania ciągłości dostaw, transport chłodniczy często podlega wyłączeniom od weekendowych, niedzielnych i świątecznych zakazów ruchu.
Transport chłodniczy koncentruje się w szczególności na następujących grupach produktów:
- produktach spożywczych (m.in. mięso, nabiał, warzywa i owoce, mrożonki, ryby),
- produktach medycznych / farmaceutycznych (m.in. różnego rodzaju lekarstwa, szczepionki, materiały biologiczne),
- produktach kosmetycznych (m.in. kremy, maści, perfumy).
Transport chłodniczy – najważniejsze przepisy dla przewoźników
Do transportu chłodniczego zastosowanie znajdzie wiele aktów prawnych – krajowych, unijnych, międzynarodowych, dotyczących nie tylko zasad wykonywania przewozów drogowych w ogóle, ale i bezpośrednio odnoszących się do konkretnych grup przewożonych towarów.
Przepisy dla przewoźników dotyczące transportu drogowego
Transport chłodniczy, jak każdy transport drogowy towarów, podlega w pierwszej kolejności ogólnym przepisom dotyczącym transportu drogowego, a więc przede wszystkim ustawie o transporcie drogowym. Zastosowanie znajdą tu również unijne rozporządzenia, m.in. nr 1071/2009, 1072/2009, 561/2006. Jeśli transport chłodniczy będzie wykonywany poza granicami Polski, sięgniemy dodatkowo po Konwencję CMR.
Oznacza to zatem, że do wykonywania transportu chłodniczego przewoźnik potrzebuje odpowiednich zezwoleń i licencji, w zależności od obszaru świadczenia usług i rodzaju środków transportowych wykorzystywanych do tego zadania (głównym kryterium będzie tu DMC poniżej/powyżej 3,5 tony). Podlega on również przepisom czasu pracy i dotyczącym montażu tachografów.
Przewóz towarów w temperaturze kontrolowanej co do zasady nie wymaga natomiast, tak jak przykładowo przewóz towarów niebezpiecznych (ADR), uzyskiwania przez kierowcę specjalnych, dodatkowych zezwoleń, na wzór zaświadczenia ADR. Choć takie mogą być potrzebne dla specyficznych rodzajów produktów, głównie produktów chemicznych. Nie oznacza to jednak, że na tym kończą się wymogi dla transportu chłodniczego i uczestniczących w nim podmiotów.
Rozporządzenie nr 852/2004 i Umowa ATP w przewozach chłodniczych dotyczących transportu żywności
Istotnymi dla transportu chłodniczego aktami prawnymi pozostają również:
- Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych oraz
- Umowa ATP, czyli umowa o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów.
Rozporządzenie nr 852/2004 ustanawia ogólne zasady dla podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze w zakresie higieny środków spożywczych i ma zastosowanie w odniesieniu do wszystkich etapów produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności oraz do wywozu.
Umowa ATP, stosowana w przewozach międzynarodowych, wprowadza następujące, specjalne rodzaje środków transportowych wykorzystywanych w przewozach chłodniczych:
- środki izolowane termicznie,
- środki z układem chłodniczym (lodownie),
- środki z mechanicznym urządzeniem chłodniczym (chłodnie) oraz
- ogrzewane środki transportu.
Przewoźnik uczestniczący w międzynarodowym transporcie chłodniczym powinien posiadać świadectwo ATP. Potwierdza ono, że każdy z tych pojazdów wykorzystywanych w przewozach chłodniczych spełnia wymogi stawiane przez Umowę ATP. W Polsce takie świadectwo wydaje Centralny Ośrodek Chłodnictwa w Krakowie.
Poza szczegółowymi wymaganiami technicznymi dla pojazdów chłodniczych Umowa ATP określa dodatkowo zasady kontrolowania warunków termicznych we wnętrzu tych pojazdów i skuteczności urządzeń chłodniczych lub grzewczych.
Dobre Praktyki Dystrybucyjne w przewozie produktów leczniczych
Warto wspomnieć dodatkowo o rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Dystrybucyjnej, które dotyczy przedsiębiorców prowadzących obrót hurtowy produktami leczniczymi, z wyłączeniem produktów leczniczych weterynaryjnych, oraz pośredników w obrocie takimi produktami leczniczymi. W rozporządzeniu tym nie pominięto również dobrych praktyk dotyczących samego transportu.
Należy do nich m.in.: zapewnienie warunków przechowywania produktów leczniczych w określonych granicach opisanych przez producenta bądź wskazanych na opakowaniu zbiorczym zewnętrznym, niezwłoczne zgłaszanie przedsiębiorcy i odbiorcy produktów leczniczych o wszelkich odchyleniach i wahaniach temperatury czy obowiązek, by sprzęt używany do monitorowania temperatury w czasie transportu w pojazdach lub w kontenerach był regularnie (przynajmniej raz w roku) konserwowany i kalibrowany.
Dodatkowe wymagania dla przewozu towarów w temperaturze kontrolowanej
Przewóz towarów w temperaturze kontrolowanej podlega również innym, specjalnym restrykcjom i obostrzeniom. Specyficzne wymogi dla transportu chłodniczego to:
- zatwierdzenia organów sanitarnych – przewóz żywności wymaga uprzedniego uzyskania zatwierdzeń od właściwego organu sanitarnego. Dla żywności jest to Powiatowy Inspektor Sanitarny, a dla mięsa Główny Inspektor Weterynaryjny;
- posiadanie dokumentacji sanitarnej – kierowcy oraz inni członkowie obsługi, którzy mają kontakt z produktami spożywczymi, powinni posiadać ważną książeczkę sanepidowską. Przy transporcie farmaceutyków zastosowanie znajdą natomiast w szczególności wspomniane już Dobre Praktyki Dystrybucyjne;
- procedury jakościowe i w zakresie bezpieczeństwa – przewoźnicy w transporcie chłodniczym powinni wdrażać odpowiednie normy i procedury jakościowe, jak HACCP czy ISO z rodziny 9000. Nie można zapomnieć też o kwestiach związanych z bezpieczeństwem, m.in. regularnym serwisowaniu i kalibrowaniu agregatów chłodniczych, zachowaniu ciągłej kontroli nad warunkami transportu, niezwłocznym zgłaszaniu usterek, przestrzeganiu procedur higienicznych i sanitarnych, prowadzeniu i posiadaniu wymaganej w transporcie dokumentacji przewozowej;
- świadectwa pochodzenia jakości – na przewóz produktów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, który odbywa się poza teren Unii, potrzebne są dodatkowo urzędowe świadectwa zdrowia, takie jak świadectwa weterynaryjne i fitosanitarne.
Ryzyka prawne związane z przewożeniem towarów w temperaturze kontrolowanej
Z transportem chłodniczym, obwarowanym licznymi wymogami i przepisami, którym podlegają przewoźnicy, związanych jest dlatego wiele ryzyk prawnych, ale i nie tylko. Poza kwestiami prawnymi przedsiębiorcy mogą mierzyć się również z wyzwaniami technologicznymi, logistycznymi czy finansowymi.
Wśród ryzyk prawnych najważniejsze odnoszą się do niezbędnych do tego rodzaju przewozów zezwoleń, licencji oraz dodatkowych dokumentów, których brak grozi karami finansowymi i administracyjnymi, wstrzymaniem przewozów czy cofnięciem towarów na granicy. Przewoźnicy powinni dlatego regularnie śledzić zmiany w przepisach, sprawdzać i odnawiać wszelkie certyfikaty, zadbać o szkolenia dla swojego personelu i rzetelnie prowadzić dokumentację przewozową.
Dużym zagrożeniem w przewozach chłodniczych pozostaje także logistyka. Nieprzemyślana trasa zlecenia, awarie pojazdów i agregatów chłodniczych, konieczność częstych postojów, nieregularny monitoring temperatury – wszystko to prowadzi do opóźnień i naraża towary mające tendencję do szybkiego psucia się na to, że nie zdołają one dotrzeć na miejsce dostawy z zachowaniem wszystkich pożądanych właściwości. A warto pamiętać, że w przypadku produktów przewożonych w chłodniach nawet krótkotrwały skok temperatury jest w stanie całkowicie wykluczyć ich zdolność do użytku i spożycia. To z kolei naraża firmę na straty finansowe. Od przewoźników wymaga się przez to odpowiednich ubezpieczeń OC, a od kierowców wykonujących takie przewozy – szczególnej skrupulatności i staranności w działaniu.
Chcesz przygotować się do wykonywania przewozów chłodniczych? A może masz wątpliwości, czy Twoja obecna działalność w zakresie przewozów chłodniczych spełnia wszystkie wymogi i jest zgodna z przepisami? Skontaktuj się z naszą kancelarią transportową LEGALTRANS, która specjalizuje się w obsłudze prawnej firm z sektora TSL!
Źródło:
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20150000381/O/D20150381.pdf
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20150000667/O/D20150667.pdf
