Skuteczne zabezpieczenie prawne firmy TSL przed roszczeniami regresowymi jest możliwe, jednak będzie wymagać od przewoźnika nie tylko zwrócenia uwagi na kwestie prawne, ale i operacyjne. Jakie praktyczne rozwiązania mogą zagwarantować przedsiębiorstwu taką ochronę i na co powinieneś uważać w sposób szczególny?
Czym jest regres? Regres w transporcie i jego rodzaje
Roszczenia regresowe to nic innego jak roszczenia zwrotne. Dzięki nim osoba trzecia, która naprawiła szkodę, ma prawo dochodzić zwrotu całości lub części zapłaconej kwoty od faktycznego sprawcy tejże szkody lub osób za nią współodpowiedzialnych.
O regresie mówi w szczególności:
- Kodeks cywilny w art. 441 (jest to tzw. regres dłużników solidarnych) i
- Kodeks cywilny w art. 828 (regres ubezpieczeniowy), a ponadto
- ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w art. 43 (regres ubezpieczeniowy komunikacyjny).
Regres ubezpieczeniowy w transporcie
Istotą regresu ubezpieczeniowego komunikacyjnego, o którym mowa w art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, jest to, że w określonych w przepisach przypadkach zakład ubezpieczeń lub Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny mogą zażądać od kierującego pojazdem zwrotu wypłaconego z tytułu ubezpieczenia OC odszkodowania.
Regres będzie przysługiwać zakładowi ubezpieczeń, gdy kierujący:
1) wyrządził szkodę umyślnie, w stanie po użyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości albo po użyciu środków odurzających, substancji psychotropowych lub środków zastępczych;
2) dokonał szkody pojazdem pochodzącym z przestępstwa;
3) nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem mechanicznym (z wyjątkiem przypadków, gdy chodziło o ratowanie życia ludzkiego lub mienia albo o pościg za osobą, podjęty bezpośrednio po popełnieniu przez nią przestępstwa);
4) zbiegł z miejsca zdarzenia.
Regres w transporcie może dotyczyć także ubezpieczeń innych niż komunikacyjne, takich jak ubezpieczenie cargo. Jeśli zaistnieją określone przesłanki, takie jak rażące niedbalstwo przewoźnika (polegające np. na nieprawidłowym zabezpieczeniu naczepy na czas postoju), należy liczyć się z tym, że ubezpieczyciel, który wypłacił odszkodowanie za ładunek klientowi (jeśli tylko jest on legitymowany do dochodzenia odszkodowania), może zwrócić się do przewoźnika o zwrot kosztów.
Regres w transporcie między dłużnikami solidarnymi
W przypadku regresu między dłużnikami solidarnymi z art. 441 Kodeksu cywilnego, jeśli szkoda była wynikiem działania lub zaniechania kilku osób, ten z dłużników, który szkodę naprawił, może żądać od pozostałych zwrotu odpowiedniej części. Pod uwagę trzeba tu wziąć okoliczności, zwłaszcza winę danej osoby i jej stopień.
Podobny zapis znalazł się także bezpośrednio w ustawie Prawo przewozowe, w art. 6 (lex specialis), dotyczącym przewozów sukcesywnych, czyli takich, w których przewóz jest wykonywany przez kilku przewoźników tej samej lub różnych gałęzi transportu na podstawie jednej umowy przewozu i jednego dokumentu przewozowego. W takiej sytuacji odpowiadają oni solidarnie, a gdyby doszło do powstania szkody, to przewoźnikowi, który zapłacił odszkodowanie, przysługuje roszczenie zwrotne do przewoźnika odpowiedzialnego za powstanie szkody. Gdyby jednak okoliczności powstania szkody nie udało się ustalić, odpowiedzialność ponoszą wszyscy przewoźnicy stosownie do wysokości przypadającego im przewoźnego.
Roszczenia regresowe przewoźnika
Roszczenia regresowe mogą dotknąć przewoźnika dwojako.
Z jednej strony może przysługiwać mu prawo do regresu, jeśli mamy do czynienia z przewozem sukcesywnym warunkującym odpowiedzialność solidarną przewoźników (np. jeden przewoźnik płaci odszkodowanie za ubytek w przesyłce i potem domaga się zwrotu zapłaconej kwoty od konkretnego przewoźnika, który za tę szkodę rzeczywiście odpowiadał lub od wszystkich pozostałych przewoźników stosownie do należnego im przewoźnego).
Z drugiej natomiast strony to wobec przewoźnika może zostać wystosowany regres, gdy np. to on sam lub kierowca, którego zatrudnia, wyrządził po pijaku szkodę lub nie posiadał prawa jazdy uprawniającego go do kierowania określoną kategorią pojazdów ciężarowych.
Względem kierowców zatrudnionych na podstawie umowy o pracę zastosowanie znajdą w takich przypadkach przepisy Kodeksu pracy, określające zasady odpowiedzialności materialnej pracowników lub odpowiedzialności za mienie im powierzone. Gdy dojdzie do wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Ma on jednak prawo do roszczenia regresowego wobec pracownika.
Pracownik odpowiada natomiast na zasadach ogólnych wynikających z Kodeksu pracy. Ogólna zasada odpowiedzialności materialnej jest taka, że kierowca-pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda (chyba że szkoda została wyrządzona umyślnie). Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, przy czym nie może być ono wyższe niż kwota 3-miesięcznego wynagrodzenia pracownika.
Regres w transporcie – 7 sposobów na zabezpieczenie prawne firmy TSL
Zabezpieczenie prawne firmy TSL przed roszczeniami regresowymi może odbyć się na wiele sposobów. Pamiętaj jednak, by zwracać uwagę nie tylko na same kwestie prawne, ale i operacyjne.
Oto konkretne rozwiązania, o które warto zadbać w swoim przedsiębiorstwie:
- Procedury operacyjne i stały monitoring – weryfikuj w szczególności ważność i ciągłość ubezpieczenia OC, uprawnień kierowców, czyli prawa jazdy, wypisów z licencji, a także innych dokumentów, które są im niezbędne, czy to ze względu na obywatelstwo, czy konkretny rodzaj przewozów;
- Prewencyjne kontrole trzeźwości – od lutego 2023 r. jako pracodawca możesz przeprowadzać legalne, cykliczne kontrole trzeźwości kierowców;
- Cykliczne szkolenia kierowców ciężarówek – z zakresu wymogów bezpieczeństwa, konsekwencji naruszenia przepisów, zabezpieczania ładunku, procedur w razie wystąpienia problemów czy aktualnych systemów bezpieczeństwa stosowanych w pojazdach;
- Szerokie, pełne ubezpieczenia komunikacyjne + ubezpieczenia dodatkowe (OCP/OCS, cargo itp.) wraz z klauzulami rozszerzającymi ochronę o przypadki rażącego niedbalstwa – dostosowane do specyfiki świadczonych usług i realnych zagrożeń, z jakimi one się wiążą;
- Starannie skonstruowane umowy, zarówno z klientami, jak i podwykonawcami – np. zawierające wymóg posiadania odpowiednich polis;
- Rzetelna weryfikacja podwykonawców (innych przewoźników uczestniczących w przewozie) – pod kątem posiadanych polis i dokumentacji przewozowej (ważne licencje, zezwolenia), opinii w środowisku transportowym, obecności w rejestrach dłużników;
- Szczegółowa dokumentacja roszczeń – gdy dojdzie już do powstania szkody, zadbaj o to, by zebrać wszystkie możliwie dowody (np. zdjęcia, protokoły szkody, opinie biegłych), które zabezpieczą Cię przed niesłusznymi oskarżeniami (np. sytuacjami, gdy za szkodę odpowiada osoba trzecia).
W naszej kancelarii transportowej LEGALTRANS pomagamy przewoźnikom drogowym zarówno dochodzić roszczeń regresowych, jak i przed takimi się zabezpieczać. Skorzystaj ze wsparcia naszych ekspertów ds. prawa transportowego, którzy przeanalizują Twoje dotychczasowe umowy i procedury stosowane w firmie, aby na tej podstawie ocenić, czy nie występują tu żadne luki lub nieprawidłowości!
